Ngộ độc là tình huống mà phản xạ tự nhiên của người xung quanh thường sai. Việc quan trọng nhất là gọi trợ giúp và tránh làm những điều có thể gây hại thêm.
Các bước đầu tiên
- Đưa người bị ra khỏi nguồn tiếp xúc nếu an toàn
- Gọi cấp cứu ngay
- Mang theo vỏ hộp hoặc chai của chất nghi ngờ
- Không tự gây nôn
- Không cho uống gì khi chưa có hướng dẫn
- Theo dõi ý thức và hơi thở
Mang theo vỏ hộp giúp xác định chính xác chất và điều đó quyết định toàn bộ hướng xử trí.
Vì sao không nên tự gây nôn
- Với chất ăn mòn, nôn làm tổn thương thêm lần nữa
- Tăng nguy cơ sặc vào phổi
- Không loại bỏ được phần lớn chất đã hấp thu
- Làm chậm các biện pháp hiệu quả hơn
- Đây là khuyến cáo đã thay đổi so với trước đây
Nhiều người vẫn nhớ lời khuyên cũ về gây nôn, nhưng khuyến cáo hiện nay đã khác hẳn.
Thông tin cần cung cấp khi gọi
- Chất nghi ngờ là gì
- Lượng ước tính
- Thời điểm tiếp xúc
- Đường tiếp xúc là uống, hít hay qua da
- Cân nặng và tuổi của người bị
- Các triệu chứng hiện có
- Bệnh nền và thuốc đang dùng
Thời điểm tiếp xúc rất quan trọng vì một số biện pháp chỉ hiệu quả trong khung thời gian nhất định.
Khi chất dính vào da
- Cởi bỏ quần áo nhiễm chất
- Rửa ngay bằng nhiều nước sạch
- Rửa trong thời gian dài
- Không dùng chất trung hoà
- Bảo vệ cho chính người rửa
- Gọi cấp cứu
Rửa bằng nhiều nước trong thời gian dài là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất với phần lớn chất.
Khi chất vào mắt
- Rửa ngay bằng nước sạch
- Rửa liên tục trong nhiều phút
- Mở mí mắt ra để nước chảy qua
- Tháo kính áp tròng nếu có
- Không dụi mắt
- Đi khám ngay sau khi rửa
Thời gian rửa mắt cần dài hơn nhiều so với cảm giác của người rửa, thường là ít nhất mười lăm phút.
Khi hít phải khí độc
- Đưa ra nơi thoáng khí ngay
- Bảo đảm an toàn cho người cứu
- Không xông vào nơi có khí độc
- Nới lỏng quần áo
- Gọi cấp cứu
- Theo dõi hơi thở
Người xông vào cứu mà không có bảo hộ có thể trở thành nạn nhân thứ hai, và điều này xảy ra khá thường xuyên.
Những gì không nên làm
- Không gây nôn
- Không cho uống sữa, nước chanh hay các chất trung hoà
- Không cho ăn uống khi người bị lơ mơ
- Không chờ xem có triệu chứng không
- Không tự tra cứu rồi tự xử lý
- Không vứt bỏ vỏ hộp chất nghi ngờ
Các cách trung hoà bằng sữa hoặc chanh có thể gây phản ứng sinh nhiệt và làm tổn thương nặng thêm.
Khi chưa có triệu chứng
- Vẫn cần gọi trợ giúp
- Nhiều chất có triệu chứng xuất hiện muộn
- Chờ tới khi có triệu chứng là quá muộn với một số chất
- Nhất là với thuốc quá liều
- Xử trí sớm hiệu quả hơn nhiều
Một số chất gây tổn thương âm thầm trong nhiều giờ trước khi biểu hiện ra ngoài.
Các dấu hiệu cần cấp cứu ngay
- Lơ mơ hoặc mất ý thức
- Khó thở
- Co giật
- Bỏng ở miệng hoặc cổ họng
- Nôn ra máu
- Đau bụng dữ dội
Bỏng ở miệng gợi ý chất ăn mòn và đó là tình huống cần xử trí rất khác với các loại ngộ độc khác.
Ngộ độc ở trẻ nhỏ
- Thường do uống nhầm hoá chất gia dụng hoặc thuốc
- Trẻ có thể không nói được đã uống gì
- Quan sát xem có vỏ hộp mở ở gần không
- Kiểm tra miệng xem có dấu vết gì không
- Gọi cấp cứu ngay cả khi trẻ vẫn chơi bình thường
Trẻ vẫn chơi bình thường sau khi uống nhầm không có nghĩa là an toàn, vì nhiều chất biểu hiện muộn.
Khi nghi ngờ quá liều thuốc
- Thu thập toàn bộ vỏ thuốc xung quanh
- Đếm số viên còn lại nếu có thể
- Ghi lại tên thuốc và hàm lượng
- Gọi cấp cứu ngay
- Không để người bệnh một mình
- Không phán xét trong lúc này
Đếm số viên còn lại giúp ước lượng lượng đã dùng, và đó là thông tin rất giá trị với bác sĩ.
Khi liên quan tới tự làm hại
- Là tình huống cấp cứu về cả thể chất lẫn tâm lý
- Gọi cấp cứu ngay
- Ở bên cạnh và không phán xét
- Cất các vật nguy hiểm khác
- Cần được hỗ trợ tâm lý sau đó
- Không coi đây là chuyện làm màu
Mọi hành vi tự làm hại đều cần được coi trọng và người đó cần được hỗ trợ chứ không bị trách móc.
Phòng ngừa trong nhà
- Cất hoá chất và thuốc ngoài tầm với trẻ
- Giữ nguyên nhãn gốc, không sang chai khác
- Không đựng hoá chất trong chai nước
- Cất thuốc trong hộp có khoá nếu cần
- Bỏ thuốc hết hạn đúng cách
- Bảo đảm thông gió khi dùng hoá chất
Đựng hoá chất trong chai nước ngọt là nguyên nhân của rất nhiều ca ngộ độc nghiêm trọng ở cả trẻ em lẫn người lớn.
Nguyên tắc chung
- Gọi cấp cứu trước khi làm gì khác
- Không tự gây nôn
- Không cho uống gì khi chưa được hướng dẫn
- Mang theo vỏ hộp chất nghi ngờ
- Không chờ tới khi có triệu chứng
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi nghi ngờ ngộ độc hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gây nôn khi nghi ngộ độc không?
Không tự gây nôn. Với nhiều chất, việc nôn làm tổn thương thêm đường tiêu hoá và tăng nguy cơ sặc. Hãy gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn.
Nên cung cấp thông tin gì?
Tên chất nghi ngờ, lượng ước tính, thời điểm tiếp xúc, cân nặng của người bị, và các triệu chứng hiện có. Mang theo vỏ hộp hoặc chai nếu có.
Có nên cho uống sữa hay nước không?
Không tự cho uống bất cứ thứ gì khi chưa có hướng dẫn. Một số chất phản ứng bất lợi và người lơ mơ có nguy cơ sặc.
Nếu chất dính vào da hoặc mắt thì sao?
Rửa ngay bằng nhiều nước sạch trong thời gian dài, cởi bỏ quần áo nhiễm chất, và gọi cấp cứu. Với mắt cần rửa liên tục và đi khám ngay.