Ngộ độc thực phẩm là tình huống rất phổ biến và phần lớn tự khỏi. Nhưng cần biết khi nào việc theo dõi tại nhà không còn phù hợp.
Biểu hiện thường gặp
- Buồn nôn và nôn
- Đau quặn bụng
- Tiêu chảy
- Có thể sốt nhẹ
- Mệt mỏi
- Thường xuất hiện trong vài giờ tới vài ngày sau ăn
Thời gian từ lúc ăn tới lúc có triệu chứng khác nhau tuỳ tác nhân, nên bữa ăn gần nhất không luôn là thủ phạm.
Ưu tiên số một là bù nước
- Mất nước là nguy cơ chính
- Uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên
- Dung dịch bù điện giải pha đúng hướng dẫn
- Không pha đặc hơn hoặc loãng hơn
- Không dùng nước ngọt có ga để bù
- Tiếp tục bù ngay cả khi vẫn còn nôn
Uống từng ngụm nhỏ cách nhau vài phút thường được dung nạp tốt hơn nhiều so với uống một hơi.
Dấu hiệu mất nước
- Khát nhiều
- Tiểu ít và nước tiểu sẫm màu
- Khô miệng và môi
- Chóng mặt khi đứng lên
- Mệt lả
- Ở trẻ nhỏ là khóc không ra nước mắt và ít tã ướt
Số lần đi tiểu và màu nước tiểu là chỉ dấu đơn giản nhất để theo dõi tình trạng bù nước.
Ăn uống trong giai đoạn này
- Không cần nhịn ăn hoàn toàn
- Ăn lại khi thấy đỡ buồn nôn
- Bắt đầu bằng món dễ tiêu
- Cháo, cơm, bánh mì, chuối
- Tránh đồ dầu mỡ và đồ cay trong vài ngày
- Tránh sữa nếu thấy khó chịu
Nhịn ăn hoàn toàn kéo dài không có lợi vì ruột vẫn cần dinh dưỡng để phục hồi niêm mạc.
Về thuốc cầm tiêu chảy
- Không tự dùng khi có sốt
- Không dùng khi phân có máu
- Có thể làm chậm quá trình đào thải tác nhân
- Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước
- Không dùng cho trẻ nhỏ mà không có chỉ định
Tiêu chảy là cách cơ thể loại bỏ tác nhân, nên chặn nó lại không phải luôn là điều tốt.
Về kháng sinh
- Phần lớn trường hợp không cần
- Không tự mua uống
- Chỉ dùng khi có chỉ định
- Dùng sai làm kéo dài bệnh
- Cũng góp phần vào kháng thuốc
Tự mua kháng sinh khi tiêu chảy là thói quen phổ biến mà trong phần lớn trường hợp không mang lại lợi ích.
Khi nào cần đi khám ngay
- Phân có máu
- Sốt cao
- Nôn liên tục không uống được gì
- Dấu hiệu mất nước rõ
- Đau bụng dữ dội
- Triệu chứng thần kinh như nhìn đôi hoặc yếu cơ
- Kéo dài quá vài ngày mà không đỡ
Triệu chứng thần kinh sau khi ăn là dấu hiệu rất đáng chú ý và cần được cấp cứu.
Nhóm cần thận trọng hơn
- Trẻ nhỏ
- Người cao tuổi
- Phụ nữ mang thai
- Người có bệnh mạn tính
- Người có hệ miễn dịch suy giảm
- Ngưỡng đi khám nên thấp hơn
Trẻ nhỏ và người cao tuổi mất nước nhanh hơn và dự trữ ít hơn, nên họ cần được theo dõi sát hơn.
Khi nhiều người cùng bị
- Gợi ý nguồn thực phẩm chung
- Ghi lại đã ăn gì và ở đâu
- Giữ lại mẫu thức ăn nếu còn
- Báo cho cơ quan y tế nếu là vụ việc lớn
- Giúp phòng ngừa cho người khác
Thông tin từ một nhóm người cùng bị giúp xác định nguồn nhanh hơn nhiều so với từng ca riêng lẻ.
Ngộ độc do nấm hoặc thực vật
- Là tình huống nghiêm trọng hơn
- Triệu chứng có thể xuất hiện muộn nhiều giờ
- Không chờ tới khi có triệu chứng
- Mang theo mẫu nấm còn lại
- Đi cấp cứu ngay
Với nấm, triệu chứng xuất hiện muộn thường gợi ý loại nguy hiểm hơn, nên không được chủ quan vì thấy chậm.
Ngộ độc rượu
- Nôn nhiều, lú lẫn, thở chậm
- Da lạnh và tái
- Không đánh thức được
- Là tình huống cấp cứu
- Không để người say ngủ một mình
- Đặt nằm nghiêng nếu họ ngủ
Để người say ngủ nằm ngửa một mình là tình huống nguy hiểm vì họ có thể sặc khi nôn.
Phòng ngừa
- Rửa tay trước khi chế biến và trước khi ăn
- Nấu chín kỹ, nhất là thịt và hải sản
- Không để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu
- Bảo quản lạnh đúng cách
- Tách riêng đồ sống và đồ chín
- Không dùng thực phẩm quá hạn hoặc có mùi lạ
Thời gian để thức ăn ngoài nhiệt độ phòng là yếu tố quan trọng nhất mà nhiều người xem nhẹ.
Khi đi ăn ngoài
- Chú ý điều kiện vệ sinh nơi ăn
- Tránh thức ăn để lâu ngoài nhiệt độ phòng
- Cẩn trọng với đồ tái sống
- Chú ý đá viên và nước uống ở nơi lạ
- Ghi nhớ đã ăn ở đâu để báo nếu bị
Thức ăn bày sẵn ngoài trời trong thời gian dài là tình huống rủi ro cao mà nhiều người không để ý.
Sau khi đã khỏi
- Ăn uống trở lại từ từ
- Có thể còn khó chịu tiêu hoá vài ngày
- Rửa tay kỹ để không lây cho người khác
- Không chuẩn bị thức ăn cho người khác trong vài ngày
- Đi khám nếu triệu chứng quay lại
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có dấu hiệu nguy hiểm hãy đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Ngộ độc thực phẩm bao lâu thì khỏi?
Phần lớn trường hợp nhẹ cải thiện trong một tới ba ngày. Nếu kéo dài hơn hoặc nặng lên thì cần được khám.
Nên bù nước thế nào?
Uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên, ưu tiên dung dịch bù điện giải pha đúng hướng dẫn. Không dùng nước ngọt có ga để bù.
Có nên dùng thuốc cầm tiêu chảy không?
Không tự dùng, nhất là khi có sốt hoặc phân có máu. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng.
Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?
Phân có máu, sốt cao, nôn liên tục không uống được gì, dấu hiệu mất nước rõ, đau bụng dữ dội, hoặc triệu chứng thần kinh.