Nhiều cách xử trí được cha mẹ dạy lại cho con cái qua nhiều thế hệ. Một số trong đó không có tác dụng, và một số thực sự gây hại.
Nhét vật vào miệng người co giật
- Quan niệm sai là sợ họ nuốt lưỡi
- Người co giật không nuốt lưỡi được
- Việc này gây gãy răng và tổn thương miệng
- Có thể gây tắc đường thở
- Cách đúng là dọn vật nguy hiểm và kê mềm dưới đầu
Đây có lẽ là quan niệm sai gây hại nhất còn tồn tại và nó vẫn rất phổ biến.
Bôi các chất lên vết bỏng
- Kem đánh răng, nước mắm, dầu, mỡ trăn
- Không làm mát vết bỏng
- Giữ nhiệt lại làm tổn thương sâu hơn
- Gây nhiễm trùng
- Làm bác sĩ khó đánh giá tổn thương
- Cách đúng là làm mát bằng nước sạch mát
Làm mát bằng nước chảy trong nhiều phút là biện pháp có bằng chứng và nó luôn sẵn có.
Ngửa đầu khi chảy máu cam
- Không giúp cầm máu
- Máu chảy xuống họng
- Gây nuốt máu và buồn nôn
- Khó đánh giá lượng máu mất
- Cách đúng là hơi cúi về trước và bóp cánh mũi
Tư thế đúng là ngồi thẳng hơi cúi về trước, và bóp vào phần mềm chứ không phải phần sống mũi cứng.
Gây nôn khi ngộ độc
- Khuyến cáo đã thay đổi
- Với chất ăn mòn gây tổn thương lần hai
- Tăng nguy cơ sặc vào phổi
- Không loại bỏ được phần đã hấp thu
- Cách đúng là gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn
Đây là ví dụ rõ của việc khuyến cáo đã đổi nhưng thông tin cũ vẫn được truyền lại.
Rạch và hút nọc khi rắn cắn
- Không loại bỏ được nọc
- Gây thêm tổn thương và nhiễm trùng
- Hút bằng miệng gây nguy hiểm cho người hút
- Garo chặt gây tổn thương chi
- Cách đúng là bất động chi và đi cấp cứu ngay
Thời gian mất đi cho các thao tác này chính là thứ nguy hiểm nhất trong tình huống rắn cắn.
Cạo gió khi nghi đột quỵ
- Không có tác dụng với đột quỵ
- Làm mất thời gian vàng
- Chích máu đầu ngón tay cũng vậy
- Mỗi phút chờ đều có giá
- Cách đúng là gọi cấp cứu ngay
Với đột quỵ, thời gian là yếu tố quyết định nhất, nên mọi việc làm mất thời gian đều gây hại.
Cho uống nước khi người lơ mơ
- Nguy cơ sặc vào phổi rất cao
- Có thể gây viêm phổi
- Cũng ảnh hưởng nếu cần can thiệp sau đó
- Không cho ăn uống khi ý thức chưa hoàn toàn tỉnh táo
- Kể cả khi họ nói khát
Xuất phát từ lòng thương nhưng việc này có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Xoa bóp khi nghi gãy xương
- Có thể làm di lệch thêm
- Gây tổn thương mạch máu và thần kinh
- Tăng đau và chảy máu
- Cách đúng là bất động và đưa đi khám
- Không nắn bóp hoặc kéo chi
Nắn bóp chỗ gãy là thói quen còn phổ biến và nó có thể biến gãy đơn giản thành phức tạp.
Uống rượu để ấm khi lạnh
- Rượu làm giãn mạch ngoại vi
- Tạo cảm giác ấm nhưng mất nhiệt nhanh hơn
- Làm hạ thân nhiệt nặng thêm
- Cũng làm che lấp triệu chứng
- Cách đúng là giữ ấm bằng chăn và quần áo khô
Cảm giác ấm sau khi uống rượu là cảm giác đánh lừa và nó đi kèm việc mất nhiệt thật.
Bóp nặn vết côn trùng đốt
- Có thể đẩy thêm nọc vào
- Gây tổn thương và nhiễm trùng
- Cách đúng là gạt ngòi ra nếu còn
- Rửa sạch và chườm mát
- Theo dõi dấu hiệu toàn thân
Với ong đốt, việc bóp vào túi nọc khi lấy ngòi có thể đẩy thêm nọc vào cơ thể.
Vì sao các quan niệm này tồn tại lâu
- Được truyền miệng qua nhiều thế hệ
- Nghe có vẻ hợp lý
- Người ta nhớ các trường hợp khỏi và quên các trường hợp không
- Khuyến cáo y học đã thay đổi nhưng thông tin cũ vẫn lan
- Ít ai chủ động cập nhật kiến thức sơ cứu
Phần lớn người học sơ cứu từ gia đình chứ không từ khoá đào tạo, và đó là cách thông tin cũ được duy trì.
Cách cập nhật kiến thức
- Tham gia khoá sơ cứu chính thức
- Đọc tài liệu từ nguồn y tế đáng tin
- Ôn lại sau vài năm
- Không tin vào thông tin lan truyền trên mạng xã hội
- Hỏi nhân viên y tế khi không chắc
Các hướng dẫn sơ cứu được cập nhật định kỳ dựa trên bằng chứng mới, nên kiến thức cũng cần được làm mới.
Khi thấy người khác làm sai
- Nói nhẹ nhàng và cụ thể
- Đề nghị cách làm đúng thay vì chỉ ngăn
- Không tranh cãi dài trong lúc khẩn
- Ưu tiên gọi cấp cứu
- Giải thích kỹ hơn sau khi tình hình ổn
Trong lúc khẩn, việc gọi cấp cứu quan trọng hơn việc tranh luận xem cách nào đúng.
Nguyên tắc chung
- Khi không chắc thì đừng làm gì ngoài gọi cấp cứu
- Làm theo hướng dẫn của tổng đài
- Cập nhật kiến thức định kỳ
- Không tin vào cách làm chỉ vì nó lâu đời
- Nghi ngờ mọi thứ hứa hẹn hiệu quả kỳ diệu
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi gặp tình huống khẩn hãy gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của họ.
Câu hỏi thường gặp
Bôi kem đánh răng lên vết bỏng có tốt không?
Không. Nó không làm mát, có thể gây nhiễm trùng và làm bác sĩ khó đánh giá tổn thương. Cách đúng là làm mát bằng nước sạch mát trong nhiều phút.
Có nên ngửa đầu ra sau khi chảy máu cam không?
Không. Ngửa đầu làm máu chảy xuống họng gây nuốt và buồn nôn. Cách đúng là hơi cúi về trước và bóp chặt phần mềm hai bên cánh mũi.
Có nên cho vật vào miệng người co giật không?
Tuyệt đối không. Người co giật không nuốt lưỡi được, và việc này gây gãy răng hoặc tắc đường thở.
Vì sao các quan niệm này vẫn tồn tại?
Vì chúng được truyền miệng qua nhiều thế hệ và nghe có vẻ hợp lý. Nhiều khuyến cáo đã thay đổi theo bằng chứng mới nhưng thông tin cũ vẫn lan truyền.