Say nắng và sốc nhiệt — nhận biết và xử trí

Trong thời tiết nóng, cơ thể phải làm việc để giữ thân nhiệt ổn định. Khi cơ chế đó không còn đủ, tình trạng có thể chuyển từ khó chịu sang đe doạ tính mạng khá nhanh.

Kiệt sức do nóng

• Vã mồ hôi nhiều
• Da tái và ẩm
• Mệt lả, chóng mặt
• Buồn nôn
• Chuột rút
• Đau đầu
• Vẫn tỉnh táo

Giai đoạn này còn xử trí được tại chỗ nếu được nhận ra và can thiệp kịp thời.

Sốc nhiệt

• Thân nhiệt rất cao
• Rối loạn ý thức, lú lẫn
• Có thể ngừng vã mồ hôi và da khô nóng
• Thở nhanh, tim đập nhanh
• Có thể co giật hoặc mất ý thức
• Là tình huống đe doạ tính mạng

Sự thay đổi ý thức là ranh giới phân biệt quan trọng nhất và nó có nghĩa là cần cấp cứu ngay.

Xử trí khi kiệt sức do nóng

• Đưa vào chỗ mát và thoáng
• Cho nằm và nâng chân
• Cởi bớt quần áo
• Làm mát bằng khăn ướt và quạt
• Cho uống nước hoặc dung dịch bù điện giải nếu tỉnh táo
• Theo dõi, nếu không đỡ thì gọi cấp cứu

Nếu sau ba mươi phút không cải thiện hoặc ý thức thay đổi thì cần gọi cấp cứu ngay.

Xử trí khi nghi sốc nhiệt

• Gọi cấp cứu ngay
• Bắt đầu làm mát trong lúc chờ
• Đưa vào chỗ mát nhất có thể
• Cởi quần áo
• Làm ướt da và quạt cho bay hơi
• Đặt khăn mát ở cổ, nách và bẹn
• Không cho uống nếu lơ mơ

Làm mát bắt đầu ngay tại chỗ chứ không chờ tới bệnh viện, vì thời gian ở nhiệt độ cao quyết định tổn thương.

Những gì không nên làm

• Không cho uống khi lơ mơ
• Không cho uống rượu hoặc đồ có cồn
• Không dùng thuốc hạ sốt thông thường
• Không chần chừ gọi cấp cứu
• Không để người bệnh tự đi lại

Thuốc hạ sốt không có tác dụng với sốc nhiệt vì cơ chế tăng nhiệt ở đây hoàn toàn khác.

Ai có nguy cơ cao

• Người cao tuổi
• Trẻ nhỏ
• Người có bệnh tim, phổi hoặc thận
• Người dùng một số loại thuốc
• Người lao động ngoài trời
• Người tập luyện cường độ cao khi trời nóng
• Người thừa cân

Một số thuốc làm giảm khả năng tiết mồ hôi hoặc điều hoà nhiệt, và người dùng thường không biết điều đó.

Vì sao người cao tuổi dễ bị hơn

• Cảm giác khát giảm
• Khả năng điều hoà nhiệt kém hơn
• Thường dùng nhiều thuốc
• Có thể không nhận ra mình đang quá nóng
• Ít ra ngoài nên ít thích nghi với nóng

Người cao tuổi sống một mình trong đợt nắng nóng là nhóm cần được gọi điện hỏi thăm thường xuyên.

Trẻ em trong xe hơi

• Nhiệt độ trong xe tăng rất nhanh
• Kể cả khi hé cửa kính
• Kể cả khi trời không quá nóng
• Không bao giờ để trẻ một mình trong xe
• Dù chỉ vài phút

Nhiệt độ trong xe đóng kín có thể tăng lên mức nguy hiểm chỉ trong mười phút đầu.

Phòng ngừa trong đợt nắng nóng

• Uống nước đều đặn không chờ khát
• Tránh ra ngoài vào giờ nắng gắt
• Mặc quần áo thoáng và sáng màu
• Đội mũ và tìm bóng râm
• Nghỉ ngơi thường xuyên khi làm việc ngoài trời
• Hạn chế rượu bia và cà phê

Uống theo giờ thay vì theo cảm giác khát là nguyên tắc quan trọng với người cao tuổi.

Với người lao động ngoài trời

• Cần thời gian thích nghi dần khi vào mùa nóng
• Nghỉ ngơi trong bóng râm thường xuyên
• Bù nước và điện giải
• Làm việc theo nhóm để để ý nhau
• Biết dấu hiệu sớm ở đồng nghiệp

Làm việc theo cặp và để ý nhau là biện pháp hiệu quả vì người bị thường không tự nhận ra.

Khi tập luyện trong thời tiết nóng

• Giảm cường độ so với bình thường
• Tập vào lúc mát trong ngày
• Uống nước trước, trong và sau khi tập
• Dừng ngay khi thấy chóng mặt hoặc buồn nôn
• Không cố gắng vượt qua cảm giác đó

Cố tập tiếp khi đã thấy chóng mặt là cách nhanh nhất để chuyển từ kiệt sức sang sốc nhiệt.

Dấu hiệu sớm cần nhận ra ở người khác

• Nói năng lẫn lộn hoặc chậm chạp
• Đi loạng choạng
• Ngừng vã mồ hôi dù trời vẫn nóng
• Cáu gắt bất thường
• Không còn quan tâm tới việc uống nước

Người sắp sốc nhiệt thường mất khả năng tự nhận ra tình trạng của mình, nên người xung quanh là tuyến phát hiện chính.

Theo dõi trong nhà

• Giữ nhà mát bằng thông gió và che nắng
• Chú ý người sống một mình
• Gọi điện hỏi thăm trong đợt nóng
• Bảo đảm họ uống đủ nước
• Để ý dấu hiệu lú lẫn

Nội dung này mang tính thông tin chung; khi nghi ngờ sốc nhiệt hãy gọi cấp cứu và bắt đầu làm mát ngay.

Câu hỏi thường gặp