Trong nhiều tình huống khẩn, người có mặt đầu tiên không phải nhân viên y tế mà là người nhà, đồng nghiệp hoặc người qua đường. Những gì họ làm trong vài phút đầu có thể quyết định kết quả.
Vì sao những phút đầu quan trọng
- Xe cấp cứu cần thời gian để tới
- Một số tình trạng diễn tiến rất nhanh
- Can thiệp đơn giản có thể duy trì sự sống
- Hoặc ngăn tổn thương nặng thêm
- Đây là khoảng thời gian không ai khác thay thế được
Không có hệ thống cấp cứu nào tới được ngay lập tức, nên vai trò của người có mặt là không thể thay thế.
Kỹ năng đầu tiên là đánh giá
- Bảo đảm an toàn cho mình trước
- Kiểm tra đáp ứng bằng cách gọi và lay nhẹ
- Kiểm tra hơi thở
- Gọi cấp cứu
- Ba bước này áp dụng cho mọi tình huống
Thứ tự này giống nhau trong mọi hướng dẫn sơ cứu trên thế giới vì nó đã được kiểm chứng.
Tư thế nằm nghiêng an toàn
- Dùng khi người bệnh bất tỉnh nhưng còn thở
- Giúp giữ đường thở thông
- Tránh sặc nếu họ nôn
- Là kỹ năng dễ học nhất
- Và cứu được nhiều người nhất trong các kỹ năng đơn giản
Đây là kỹ năng mà bất kỳ ai cũng học được trong vài phút và nó có giá trị rất lớn.
Ép tim khi cần
- Dùng khi người bệnh không thở hoặc thở bất thường
- Ép ở giữa ngực
- Ép mạnh và nhanh
- Để ngực nảy lên hoàn toàn giữa các lần ép
- Không dừng cho tới khi có trợ giúp
- Tổng đài có thể hướng dẫn qua điện thoại
Ép tim đúng cách rất mệt, nên nếu có nhiều người thì nên thay phiên nhau mỗi vài phút.
Cầm máu
- Ép trực tiếp lên vết thương
- Dùng gạc hoặc vải sạch
- Ép đủ mạnh và giữ liên tục
- Không gỡ ra kiểm tra liên tục
- Đắp thêm lớp mới nếu máu thấm qua
Đây là kỹ năng đơn giản nhưng nhiều người làm sai vì hay nhấc băng ra xem đã cầm chưa.
Xử trí hóc dị vật
- Nhận ra tắc nghẽn hoàn toàn
- Người bị không ho được và không nói được
- Gọi cấp cứu ngay
- Thực hiện thủ thuật nếu đã được đào tạo
- Không móc tay mù vào họng
Nhận ra tình huống là phần quan trọng nhất, và nó không đòi hỏi kỹ thuật gì.
Những sai lầm phổ biến
- Nhét vật vào miệng người co giật
- Gây nôn khi nghi ngộ độc
- Garo tuỳ tiện khi chảy máu
- Cho người lơ mơ uống nước
- Di chuyển người nghi chấn thương cột sống
- Đắp các chất truyền miệng lên vết thương
Phần lớn sai lầm này đến từ những lời khuyên cũ được truyền miệng qua nhiều thế hệ.
Nỗi sợ làm sai
- Nhiều người không dám giúp vì sợ làm sai
- Trong tình huống nguy kịch, không làm gì thường tệ hơn
- Tổng đài có thể hướng dẫn từng bước
- Các kỹ năng cơ bản được thiết kế cho người thường
- Học một lần thì bớt sợ hẳn
Sự do dự vì sợ làm sai là rào cản lớn nhất, và một khoá học ngắn giải quyết được điều đó.
Nội dung một khoá sơ cứu cơ bản
- Đánh giá hiện trường và người bệnh
- Gọi cấp cứu hiệu quả
- Tư thế nằm nghiêng an toàn
- Ép tim và hô hấp nhân tạo
- Xử trí hóc dị vật
- Cầm máu và băng bó
- Xử trí bỏng và gãy xương
Một khoá cơ bản thường chỉ mất một ngày và kiến thức đó dùng được cả đời.
Ai nên học
- Cha mẹ có con nhỏ
- Người chăm sóc người cao tuổi
- Giáo viên và người trông trẻ
- Người làm việc ở nơi có nguy cơ
- Thực ra là mọi người
Người ta thường nghĩ sơ cứu là việc của người khác cho tới khi chính mình là người có mặt.
Ôn lại định kỳ
- Kỹ năng mai một nếu không dùng
- Hướng dẫn cũng được cập nhật theo thời gian
- Ôn lại sau vài năm
- Xem lại tài liệu định kỳ
- Nói lại với cả nhà
Các khuyến cáo sơ cứu thay đổi theo bằng chứng mới, nên kiến thức từ hai mươi năm trước có thể đã lỗi thời.
Dạy cho trẻ em
- Trẻ lớn hơn học được các kỹ năng cơ bản
- Biết gọi cấp cứu
- Biết nói địa chỉ
- Biết khi nào cần gọi người lớn
- Đã có nhiều trường hợp trẻ cứu được người thân
Trẻ được dạy cách gọi cấp cứu đã cứu được ông bà hoặc cha mẹ trong không ít trường hợp thực tế.
Thiết bị hỗ trợ ở nơi công cộng
- Một số nơi có thiết bị sốc điện tự động
- Được thiết kế để người thường dùng được
- Thiết bị hướng dẫn bằng giọng nói
- Biết vị trí ở nơi mình hay tới
- Không ngại dùng khi cần
Thiết bị này hướng dẫn từng bước bằng giọng nói và chỉ hoạt động khi thật sự cần, nên rất an toàn.
Nguyên tắc chung
- An toàn của mình trước
- Gọi cấp cứu sớm
- Làm những gì mình biết chắc
- Làm theo hướng dẫn của tổng đài
- Không làm gì thường tệ hơn làm chưa hoàn hảo
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế một khoá đào tạo sơ cứu chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên học sơ cứu?
Vì trong nhiều tình huống, những phút đầu tiên quyết định kết quả, và đó là khoảng thời gian trước khi nhân viên y tế tới nơi.
Người không có chuyên môn có làm được không?
Được. Các kỹ năng sơ cứu cơ bản được thiết kế cho người thường và một khoá ngắn là đủ để thực hiện những việc quan trọng nhất.
Nếu làm sai thì sao?
Trong tình huống nguy kịch, không làm gì thường tệ hơn làm chưa hoàn hảo. Nhân viên tổng đài cũng có thể hướng dẫn từng bước qua điện thoại.
Nên học ở đâu?
Các khoá do tổ chức y tế hoặc chữ thập đỏ tổ chức. Nhiều nơi làm việc và trường học cũng tổ chức khoá ngắn.