Cầm máu vết thương — những nguyên tắc cơ bản

Chảy máu là tình huống dễ gây hoảng loạn, và chính sự hoảng loạn làm người ta bỏ qua biện pháp đơn giản nhất và hiệu quả nhất.

Nguyên tắc cơ bản

• Ép trực tiếp lên vết thương
• Dùng gạc hoặc vải sạch
• Ép đủ mạnh
• Giữ liên tục ít nhất mười phút
• Không nhấc ra kiểm tra liên tục

Sai lầm phổ biến nhất là ép một lúc rồi nhấc ra xem đã cầm chưa, và việc đó phá vỡ cục máu đông đang hình thành.

Các bước xử trí

• Bảo đảm an toàn cho mình và người bị thương
• Rửa tay hoặc đeo găng nếu có
• Đặt gạc sạch lên vết thương
• Ép mạnh bằng lòng bàn tay
• Nâng cao chi bị thương nếu có thể
• Giữ liên tục và đếm thời gian

Đeo găng nếu có không chỉ bảo vệ người sơ cứu mà còn giảm nguy cơ nhiễm trùng cho vết thương.

Khi máu thấm qua băng

• Không gỡ lớp băng cũ ra
• Đắp thêm lớp mới lên trên
• Tiếp tục ép mạnh hơn
• Gỡ băng làm mất cục máu đông đang hình thành
• Nếu vẫn không cầm thì gọi cấp cứu

Nhiều người gỡ băng ra thay mới vì thấy bẩn, và điều đó làm quá trình cầm máu phải bắt đầu lại từ đầu.

Khi nào cần gọi cấp cứu

• Máu chảy thành tia
• Máu chảy rất nhiều và nhanh
• Không cầm được sau mười phút ép
• Vết thương sâu hoặc rộng
• Có dấu hiệu choáng
• Vết thương ở cổ, ngực hoặc bụng

Máu phun thành tia theo nhịp tim là dấu hiệu tổn thương động mạch và cần cấp cứu ngay.

Dấu hiệu mất máu nhiều

• Da tái, môi nhợt
• Vã mồ hôi lạnh
• Tim đập nhanh
• Chóng mặt, choáng váng
• Thở nhanh
• Lơ mơ hoặc kích thích

Những dấu hiệu này có thể xuất hiện trước khi lượng máu mất trông có vẻ nhiều, nên đừng dựa vào ước lượng bằng mắt.

Khi có dị vật cắm vào vết thương

• Không rút ra
• Dị vật có thể đang chèn giữ mạch máu
• Cố định dị vật tại chỗ
• Ép quanh vết thương chứ không lên dị vật
• Gọi cấp cứu ngay

Rút dị vật ra có thể làm máu chảy ồ ạt, nên đây là quy tắc quan trọng cần nhớ.

Những gì không nên làm

• Không rắc thuốc bột không rõ lên vết thương
• Không đắp lá hoặc các chất truyền miệng
• Không rửa vết thương sâu bằng nước không sạch
• Không cố lau sạch cục máu đông
• Không garo tuỳ tiện

Các chất đắp lên vết thương thường gây nhiễm trùng và làm bác sĩ khó đánh giá tổn thương thật.

Về garo

• Chỉ dùng trong tình huống rất đặc biệt
• Nên do người được đào tạo thực hiện
• Garo sai cách gây tổn thương thêm
• Ép trực tiếp là đủ với phần lớn trường hợp
• Nếu đã đặt thì ghi giờ và không tự tháo ra

Garo được đặt bởi người không được đào tạo thường gây hại nhiều hơn lợi.

Vết thương ở đầu

• Da đầu chảy máu nhiều dù vết nhỏ
• Vẫn ép trực tiếp để cầm
• Nhưng cần chú ý dấu hiệu chấn thương sọ não
• Buồn nôn, lú lẫn, mất ý thức
• Cần được khám nếu có va đập mạnh

Lượng máu chảy từ da đầu thường trông đáng sợ hơn mức độ tổn thương thực tế.

Chảy máu cam

• Ngồi thẳng và hơi cúi người về trước
• Bóp chặt phần mềm hai bên cánh mũi
• Giữ liên tục khoảng mười phút
• Thở bằng miệng
• Không ngửa đầu ra sau
• Không nhét bông vào mũi tuỳ tiện

Ngửa đầu ra sau làm máu chảy xuống họng gây nuốt và buồn nôn chứ không giúp cầm máu.

Khi nào chảy máu cam cần đi khám

• Không cầm sau hai mươi phút ép đúng cách
• Chảy rất nhiều
• Sau chấn thương mạnh
• Tái diễn thường xuyên
• Ở người đang dùng thuốc chống đông
• Kèm chóng mặt hoặc da tái

Người dùng thuốc chống đông có ngưỡng đi khám thấp hơn với mọi loại chảy máu.

Sau khi đã cầm máu

• Rửa sạch vùng xung quanh
• Băng lại bằng gạc sạch
• Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng
• Đi khám nếu vết thương sâu hoặc bẩn
• Hỏi về việc tiêm phòng uốn ván nếu cần

Vết thương do vật bẩn hoặc vết đâm sâu cần được bác sĩ đánh giá về nguy cơ uốn ván.

Chuẩn bị sẵn tại nhà

• Hộp sơ cứu có gạc và băng
• Găng tay dùng một lần
• Băng dính y tế
• Kiểm tra và bổ sung định kỳ
• Cả nhà biết để ở đâu

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế đào tạo sơ cứu; khi chảy máu nhiều hãy gọi cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp