Nôn ra máu và đi ngoài phân đen

Chảy máu đường tiêu hoá có thể diễn ra âm thầm hoặc ồ ạt. Hai dấu hiệu phổ biến nhất mà người bệnh tự nhận ra là nôn ra máu và đi ngoài phân đen.

Nôn ra máu

• Có thể là máu đỏ tươi
• Hoặc dịch sẫm như bã cà phê
• Cả hai đều là dấu hiệu chảy máu
• Màu sẫm là máu đã bị dịch dạ dày tác động
• Đều cần đi cấp cứu ngay

Nhiều người nghĩ chỉ máu đỏ tươi mới đáng lo, nhưng dịch như bã cà phê cũng có cùng ý nghĩa.

Phân đen

• Đen như hắc ín và dính
• Có mùi rất đặc biệt và khó chịu
• Gợi ý chảy máu ở phần trên đường tiêu hoá
• Máu đã đi qua đường ruột nên đổi màu
• Cần được khám ngay

Tính chất dính và mùi đặc trưng giúp phân biệt với phân sẫm màu do thức ăn hoặc thuốc.

Phân sẫm màu không do chảy máu

• Một số thuốc bổ sung sắt
• Một số loại thuốc dạ dày
• Tiết canh hoặc món có máu
• Một số loại quả sẫm màu
• Nhưng không có tính chất dính và mùi đặc trưng

Khi không chắc thì nên đi khám, vì phân biệt bằng mắt không phải lúc nào cũng đáng tin.

Phân có máu đỏ tươi

• Gợi ý chảy máu ở phần dưới đường tiêu hoá
• Hoặc chảy máu rất nhiều ở phần trên
• Có thể do trĩ nhưng không thể tự kết luận
• Lượng nhiều là tình huống cấp cứu
• Luôn cần được khám

Quy cho trĩ rồi không đi khám là sai lầm thường gặp và có thể làm chậm phát hiện nguyên nhân khác.

Các dấu hiệu đi kèm cần chú ý

• Chóng mặt hoặc choáng váng
• Da tái, vã mồ hôi lạnh
• Tim đập nhanh
• Mệt bất thường
• Đau bụng
• Ngất

Sự kết hợp giữa dấu hiệu chảy máu và dấu hiệu mất máu cho thấy lượng máu mất đã đáng kể.

Ai có nguy cơ cao hơn

• Người có tiền sử loét dạ dày tá tràng
• Người dùng thuốc chống viêm kéo dài
• Người dùng thuốc chống đông
• Người uống nhiều rượu bia
• Người có bệnh gan
• Người cao tuổi

Dùng thuốc chống viêm giảm đau kéo dài mà không có hướng dẫn là yếu tố nguy cơ rất thường gặp.

Những việc cần làm ngay

• Gọi cấp cứu hoặc đi cấp cứu ngay
• Không ăn uống gì
• Nằm nghỉ, không đi lại
• Nâng chân nếu chóng mặt
• Mang theo danh sách thuốc đang dùng
• Giữ lại mẫu nếu có thể để mô tả

Mô tả chính xác màu sắc và tính chất của những gì nôn ra hoặc đi ngoài là thông tin có giá trị.

Những gì không nên làm

• Không tự dùng thuốc dạ dày rồi theo dõi
• Không tiếp tục dùng thuốc chống viêm
• Không uống rượu
• Không chờ xem có đỡ không
• Không tự lái xe đi

Tiếp tục dùng thuốc chống viêm khi đang chảy máu có thể làm tình trạng nặng lên nhanh chóng.

Về thuốc đang dùng

• Mang theo toàn bộ khi đi khám
• Nêu rõ thuốc chống đông nếu có
• Nêu thuốc chống viêm giảm đau
• Nêu cả thuốc tự mua
• Không tự ngừng thuốc mà chưa hỏi bác sĩ

Thông tin về thuốc chống đông ảnh hưởng trực tiếp tới cách xử trí, nên nó phải được nêu ngay.

Những gì sẽ diễn ra khi tới viện

• Đánh giá mức độ mất máu
• Xét nghiệm máu
• Bù dịch nếu cần
• Nội soi để tìm và xử lý nguyên nhân
• Theo dõi sát

Nội soi vừa giúp tìm ra vị trí chảy máu vừa có thể xử lý ngay tại chỗ trong nhiều trường hợp.

Chảy máu âm thầm kéo dài

• Không thấy máu nhưng vẫn mất dần
• Biểu hiện bằng thiếu máu
• Mệt mỏi, da xanh, khó thở khi gắng sức
• Phát hiện qua xét nghiệm
• Cần tìm nguyên nhân chứ không chỉ bổ sung sắt

Thiếu máu thiếu sắt ở người lớn luôn cần được tìm nguyên nhân chứ không chỉ điều trị bằng bổ sung sắt.

Sau khi xuất viện

• Tuân thủ điều trị nguyên nhân
• Tái khám theo lịch
• Theo dõi màu phân trong những tuần sau
• Báo ngay nếu triệu chứng quay lại
• Kiểm tra lại tình trạng thiếu máu

Chảy máu có thể tái phát, nên việc theo dõi sau xuất viện quan trọng không kém đợt điều trị.

Phòng ngừa

• Không tự dùng thuốc chống viêm kéo dài
• Hỏi bác sĩ nếu cần dùng lâu dài
• Hạn chế rượu bia
• Điều trị các bệnh dạ dày theo chỉ định
• Tái khám theo lịch nếu có tiền sử

Người cần dùng thuốc giảm đau lâu dài nên được bác sĩ tư vấn về biện pháp bảo vệ dạ dày.

Nguyên tắc chung

• Nôn ra máu là cấp cứu
• Phân đen như hắc ín là cấp cứu
• Không tự điều trị và theo dõi
• Nêu rõ thuốc đang dùng
• Tìm nguyên nhân là phần bắt buộc

Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có các dấu hiệu này hãy đi cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp