Vết cắt, vết xước và vết va đập là chuyện hằng ngày. Biết cách xử lý đúng giúp vết thương lành nhanh và tránh được các biến chứng không cần thiết.
Các bước cơ bản
- Rửa tay trước khi xử lý
- Cầm máu bằng cách ép trực tiếp
- Rửa vết thương bằng nước sạch chảy
- Lau khô vùng xung quanh
- Băng lại bằng gạc sạch
- Theo dõi trong những ngày sau
Rửa bằng nước sạch chảy là bước quan trọng nhất và nó hiệu quả hơn nhiều so với các dung dịch đắt tiền.
Về việc rửa vết thương
- Nước sạch chảy là đủ cho phần lớn trường hợp
- Rửa đủ lâu để loại bỏ bụi bẩn
- Không dùng dung dịch quá mạnh lên mô hở
- Chúng có thể làm tổn thương mô lành
- Sát khuẩn vùng da xung quanh là hợp lý
Đổ cồn hoặc oxy già trực tiếp vào vết thương hở vừa đau vừa có thể làm chậm quá trình lành.
Khi có dị vật trong vết thương
- Dị vật nhỏ và nông có thể tự lấy nếu nhìn rõ
- Dị vật lớn hoặc cắm sâu thì không tự rút
- Mảnh kính hoặc kim loại cần được khám
- Đất cát cần được rửa kỹ
- Khi không chắc thì đi khám
Dị vật sót lại trong vết thương là nguyên nhân thường gặp của nhiễm trùng và vết thương lâu lành.
Khi nào cần đi khám
- Vết thương dài và há miệng
- Vết thương sâu
- Chảy máu không cầm được
- Vết thương ở mặt
- Vết thương do vật bẩn hoặc gỉ sét
- Vết cắn của động vật hoặc người
- Mất cảm giác hoặc không cử động được
Mất cảm giác hoặc không cử động được ngón tay sau vết cắt gợi ý tổn thương gân hoặc thần kinh.
Về việc khâu vết thương
- Có khung thời gian để khâu
- Đi khám sớm nếu nghĩ cần khâu
- Vết ở vùng cử động nhiều thường cần khâu
- Vết ở mặt nên được khâu bởi người có kinh nghiệm
- Không tự khâu hoặc tự dán
Đến muộn có thể làm mất cơ hội khâu và để lại sẹo xấu hơn, nên đi sớm là tốt hơn.
Vết cắn
- Vết cắn của động vật có nguy cơ nhiễm trùng cao
- Rửa thật kỹ dưới nước chảy
- Cần được khám
- Có thể cần tiêm phòng dại tuỳ trường hợp
- Vết cắn của người cũng có nguy cơ cao
Vết cắn của chó mèo dù nhỏ vẫn cần được đánh giá vì nguy cơ nhiễm trùng và nguy cơ dại.
Về uốn ván
- Nguy cơ cao với vết thương sâu và bẩn
- Vết đâm, vết dính đất
- Vết do vật gỉ sét
- Cần biết lần tiêm phòng gần nhất
- Hỏi bác sĩ nếu không nhớ
Nhiều người trưởng thành không nhớ lần tiêm phòng uốn ván cuối, và đó là lý do nên hỏi khi có vết thương nguy cơ.
Dấu hiệu nhiễm trùng
- Đỏ lan rộng ra xung quanh
- Sưng và đau tăng lên sau vài ngày
- Có mủ
- Có mùi hôi
- Sốt
- Nổi hạch ở vùng lân cận
- Có vệt đỏ chạy từ vết thương lên
Vệt đỏ chạy dọc theo chi từ vết thương là dấu hiệu cần được khám ngay chứ không theo dõi thêm.
Chăm sóc trong những ngày sau
- Giữ vết thương sạch và khô
- Thay băng theo hướng dẫn
- Không bóc vảy
- Tránh để vết thương ngâm nước lâu
- Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng
- Che nắng vùng sẹo mới trong nhiều tháng
Che nắng cho sẹo mới giúp giảm sạm màu, và đây là việc cần duy trì khá lâu sau khi vết thương đã lành.
Bỏng nhẹ
- Làm mát dưới nước sạch mát trong nhiều phút
- Không dùng nước đá
- Không bôi kem đánh răng, nước mắm hay dầu
- Che bằng gạc sạch không dính
- Không chọc vỡ bọng nước
- Đi khám nếu bỏng rộng, sâu hoặc ở vùng nhạy cảm
Các cách bôi truyền miệng lên vết bỏng vừa không có tác dụng vừa làm bác sĩ khó đánh giá tổn thương.
Ở người có nguy cơ cao
- Người đái tháo đường
- Người có hệ miễn dịch suy giảm
- Người dùng thuốc chống đông
- Người có tuần hoàn kém ở chi
- Ngưỡng đi khám nên thấp hơn
Với người đái tháo đường, một vết thương nhỏ ở bàn chân cần được khám sớm chứ không tự theo dõi.
Vết xước và trầy da
- Rửa sạch để loại bỏ đất cát
- Đất cát sót lại có thể để lại vết sạm vĩnh viễn
- Che bằng gạc không dính
- Giữ ẩm vừa phải giúp lành nhanh hơn để khô hoàn toàn
- Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng
Quan niệm để vết thương khô đóng vảy đã được nhìn nhận lại, vì môi trường ẩm vừa phải giúp lành nhanh và ít sẹo hơn.
Hộp sơ cứu nên có gì
- Gạc vô trùng nhiều kích cỡ
- Băng dính y tế
- Băng cuộn
- Găng tay dùng một lần
- Kéo và nhíp
- Dung dịch sát khuẩn cho vùng da xung quanh
- Kiểm tra hạn dùng định kỳ
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế đào tạo sơ cứu hay thăm khám của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Nên rửa vết thương bằng gì?
Nước sạch chảy là đủ cho phần lớn vết thương nhỏ. Không cần dùng các dung dịch mạnh vì chúng có thể làm tổn thương mô lành.
Khi nào vết thương cần được khâu?
Khi vết thương dài và há miệng, khi sâu tới lớp mỡ, khi ở vùng cử động nhiều hoặc ở mặt. Nên đi khám sớm vì có khung thời gian để khâu.
Dấu hiệu nhiễm trùng là gì?
Đỏ lan rộng, sưng và đau tăng lên sau vài ngày, có mủ, có mùi, kèm sốt hoặc nổi hạch. Cần được khám khi có các dấu hiệu này.
Khi nào cần lo về uốn ván?
Với vết thương sâu, vết đâm, vết bẩn dính đất, vết do vật gỉ sét, hoặc khi không nhớ lần tiêm phòng cuối. Nên hỏi bác sĩ.