Cơn hen cấp — nhận biết và xử trí ban đầu

Người có hen thường quen với các cơn nhẹ và biết cách xử trí. Nguy hiểm nằm ở chỗ một số cơn diễn tiến khác thường, và việc nhận ra sự khác thường đó là điều quan trọng nhất.

Cơn hen là gì

• Đường thở bị co thắt và viêm
• Luồng khí ra vào bị cản trở
• Gây khó thở, khò khè, ho, tức ngực
• Có thể diễn tiến từ từ hoặc nhanh
• Mức độ khác nhau giữa các cơn

Cùng một người có thể có cơn rất nhẹ và cơn rất nặng, nên không thể dựa vào kinh nghiệm lần trước để chủ quan.

Dấu hiệu cơn nhẹ tới trung bình

• Khò khè và ho
• Tức ngực nhẹ
• Vẫn nói được câu dài
• Đáp ứng với thuốc cắt cơn
• Đỡ trong vòng ít phút sau dùng thuốc

Đáp ứng nhanh với thuốc cắt cơn là dấu hiệu tốt, còn đáp ứng kém là tín hiệu cần chú ý.

Dấu hiệu cơn nặng cần cấp cứu

• Không nói được trọn câu
• Phải ngồi chống tay để thở
• Co kéo cơ ở cổ và giữa xương sườn
• Môi hoặc đầu ngón tay tím
• Lơ mơ hoặc kích thích bất thường
• Thuốc cắt cơn không có tác dụng như mọi khi

Dấu hiệu cuối cùng là tín hiệu quan trọng nhất với người đã quen dùng thuốc của mình.

Dấu hiệu rất nghiêm trọng

• Tiếng khò khè giảm hoặc mất đi
• Người bệnh im lặng và kiệt sức
• Không còn nói được
• Ý thức thay đổi
• Đây là tình huống tối khẩn

Ngực im lặng không phải dấu hiệu cơn đã đỡ mà là dấu hiệu luồng khí quá yếu để tạo ra tiếng.

Kế hoạch hành động cá nhân

• Do bác sĩ lập riêng cho từng người
• Ghi rõ làm gì ở từng mức triệu chứng
• Ghi rõ khi nào cần đi cấp cứu
• Nên in ra và để nơi dễ thấy
• Người nhà cũng cần biết

Có kế hoạch được viết sẵn giúp không phải quyết định trong lúc đang hoảng và đang khó thở.

Những việc làm ngay khi có cơn

• Dừng hoạt động đang làm
• Ngồi thẳng, không nằm
• Dùng thuốc cắt cơn theo đúng hướng dẫn đã được kê
• Cố giữ bình tĩnh và thở đều
• Tránh xa yếu tố khởi phát nếu biết
• Theo dõi xem có đỡ không

Hoảng loạn làm thở nhanh và nông hơn, nên giữ bình tĩnh không chỉ là lời khuyên suông.

Khi nào gọi cấp cứu

• Có bất kỳ dấu hiệu nặng nào
• Thuốc cắt cơn không hiệu quả
• Cơn tái diễn nhanh sau khi dùng thuốc
• Cảm thấy cơn này khác thường
• Khi không chắc thì gọi

Cảm giác lần này khác mọi lần là tín hiệu đáng tin và không nên bỏ qua.

Những gì không nên làm

• Không nằm xuống
• Không ở một mình
• Không cố tự lái xe đi
• Không dùng thuốc của người khác
• Không chờ xem có đỡ không khi đã có dấu hiệu nặng

Nằm xuống thường làm khó thở nặng hơn, nên tư thế ngồi là lựa chọn đúng.

Các yếu tố khởi phát thường gặp

• Nhiễm trùng đường hô hấp
• Bụi, phấn hoa, lông vật nuôi
• Khói thuốc và khói bếp
• Không khí lạnh
• Gắng sức
• Một số mùi mạnh
• Căng thẳng

Nhận ra yếu tố khởi phát của riêng mình giúp phòng ngừa hiệu quả hơn nhiều so với chỉ xử trí khi có cơn.

Dùng thuốc đúng cách

• Kỹ thuật dùng bình xịt ảnh hưởng lớn tới hiệu quả
• Nhiều người dùng sai mà không biết
• Nên được hướng dẫn và kiểm tra lại định kỳ
• Buồng đệm giúp tăng hiệu quả ở nhiều người
• Hỏi dược sĩ nếu không chắc

Dùng sai kỹ thuật làm phần lớn thuốc đọng lại ở miệng thay vì tới được đường thở.

Dấu hiệu bệnh đang kiểm soát kém

• Dùng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn
• Thức giấc ban đêm vì triệu chứng
• Hạn chế hoạt động vì khó thở
• Có cơn nặng gần đây
• Cần trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh

Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn trước là dấu hiệu cần đi khám chứ không phải cứ tiếp tục dùng nhiều hơn.

Phòng ngừa lâu dài

• Dùng thuốc dự phòng đều đặn theo chỉ định
• Không tự ngừng khi thấy khoẻ
• Tránh yếu tố khởi phát đã biết
• Tiêm vắc xin theo khuyến nghị
• Tái khám định kỳ
• Giữ kế hoạch hành động cập nhật

Thuốc dự phòng hoạt động bằng cách giữ đường thở bớt viêm, nên ngừng khi thấy khoẻ là hiểu sai vai trò của nó.

Với người nhà

• Biết kế hoạch hành động
• Biết vị trí thuốc cắt cơn
• Biết các dấu hiệu nặng
• Không hoảng loạn trước mặt người bệnh
• Sẵn sàng gọi cấp cứu

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi điều chỉnh về thuốc phải theo bác sĩ điều trị.

Câu hỏi thường gặp