Sặc và tắc nghẽn đường thở — xử trí khẩn cấp

Tắc nghẽn đường thở là một trong số ít tình huống mà thời gian tính bằng giây. Phần quan trọng nhất không phải là kỹ thuật mà là nhận ra ngay điều gì đang xảy ra.

Hai mức độ tắc nghẽn

• Tắc nghẽn một phần vẫn còn luồng khí
• Người bị vẫn ho được, vẫn phát ra tiếng
• Tắc nghẽn hoàn toàn thì không
• Không ho được, không nói được, không phát ra tiếng
• Cách xử trí hai mức này khác nhau

Phân biệt hai mức này là điều đầu tiên cần làm vì nó quyết định hành động tiếp theo.

Dấu hiệu tắc nghẽn hoàn toàn

• Không ho được và không phát ra tiếng
• Ôm lấy cổ họng
• Vẻ mặt hoảng sợ
• Mặt đỏ rồi chuyển tím
• Cố gắng thở nhưng không có luồng khí
• Có thể mất ý thức nhanh

Động tác ôm cổ họng là tín hiệu quốc tế của tình huống hóc và nó rất dễ nhận ra.

Khi còn ho được

• Khuyến khích tiếp tục ho mạnh
• Không vỗ lưng tuỳ tiện
• Không cố móc họng
• Ở bên cạnh theo dõi
• Sẵn sàng hành động nếu chuyển sang tắc hoàn toàn

Ho là cơ chế tống dị vật hiệu quả nhất, nên can thiệp không đúng lúc có thể làm tình hình xấu đi.

Khi tắc hoàn toàn

• Gọi cấp cứu ngay hoặc nhờ người gọi
• Thực hiện sơ cứu nếu đã được đào tạo
• Làm theo hướng dẫn của tổng đài nếu chưa
• Không bỏ mặc người bị
• Tiếp tục cho tới khi có trợ giúp

Nhân viên tổng đài có thể hướng dẫn từng bước qua điện thoại, nên giữ liên lạc là việc quan trọng.

Những gì không nên làm

• Không móc tay vào họng nếu không nhìn thấy dị vật
• Không cho uống nước để đẩy xuống
• Không vỗ lưng người đang đứng khi họ còn ho được
• Không bỏ đi tìm người trong khi để họ một mình
• Không chần chừ gọi cấp cứu

Móc tay mù vào họng có thể đẩy dị vật vào sâu hơn, nên chỉ lấy ra khi nhìn thấy rõ.

Ai có nguy cơ cao hơn

• Trẻ nhỏ
• Người cao tuổi
• Người có vấn đề về nuốt
• Người có bệnh thần kinh
• Người đeo răng giả không vừa
• Người ăn vội hoặc vừa ăn vừa nói

Răng giả không vừa làm việc nhai kém hiệu quả và là yếu tố nguy cơ ít được nghĩ tới.

Phòng ngừa với trẻ nhỏ

• Không cho ăn các loại hạt cứng khi còn quá nhỏ
• Cắt nhỏ thức ăn tròn và trơn
• Không để trẻ vừa ăn vừa chạy nhảy
• Luôn có người lớn khi trẻ ăn
• Để xa các vật nhỏ như cúc áo, pin cúc
• Chú ý đồ chơi có chi tiết nhỏ

Pin cúc đặc biệt nguy hiểm vì ngoài nguy cơ hóc nó còn gây tổn thương hoá học nhanh chóng.

Phòng ngừa với người cao tuổi

• Ngồi thẳng khi ăn
• Ăn chậm và nhai kỹ
• Cắt nhỏ thức ăn
• Tránh vừa ăn vừa nói
• Kiểm tra răng giả có vừa không
• Không ăn khi đang buồn ngủ hoặc lơ mơ

Người ăn trong lúc lơ mơ hoặc vừa ngủ dậy có nguy cơ sặc cao hơn nhiều so với lúc tỉnh táo hoàn toàn.

Khi có vấn đề về nuốt

• Cần được đánh giá chuyên khoa
• Có thể cần điều chỉnh kết cấu thức ăn
• Có các kỹ thuật nuốt an toàn được hướng dẫn
• Không tự thử các cách cho ăn khác nhau
• Sặc tái diễn có nguy cơ viêm phổi

Sặc nhiều lần làm tăng nguy cơ viêm phổi hít, nên đây là vấn đề cần được xử lý chuyên môn.

Sặc nước hoặc chất lỏng

• Thường gây ho dữ dội rồi tự hết
• Nhưng nếu sặc lượng nhiều thì đáng lo
• Theo dõi sốt và khó thở trong những ngày sau
• Sốt xuất hiện sau sặc cần được khám
• Đặc biệt chú ý ở người cao tuổi

Sốt và khó thở xuất hiện vài ngày sau một lần sặc là dấu hiệu cần được khám chứ không nên bỏ qua.

Sau khi đã xử trí được

• Vẫn nên được nhân viên y tế đánh giá
• Có thể còn dị vật sót lại
• Có thể có tổn thương do thủ thuật sơ cứu
• Theo dõi ho, sốt và khó thở những ngày sau
• Không chủ quan vì đã qua cơn

Đã tống được dị vật ra không có nghĩa là không cần khám, nhất là khi đã thực hiện các thủ thuật sơ cứu mạnh.

Chuẩn bị trước

• Cân nhắc học một khoá sơ cứu
• Biết số cấp cứu
• Biết các dấu hiệu nhận biết
• Nhà có trẻ nhỏ nên rà soát các vật nguy hiểm
• Người chăm sóc nên được hướng dẫn

Nội dung này mang tính thông tin và không thay thế khoá đào tạo sơ cứu chính thức; khi xảy ra tình huống hãy gọi cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp