Khó thở kiểu nào là tình huống cấp cứu

Khó thở là cảm giác chủ quan nhưng nó có những dấu hiệu khách quan quan sát được. Biết phân biệt giúp nhận ra khi nào là tình huống cần gọi cấp cứu ngay.

Nhóm dấu hiệu cần gọi cấp cứu

• Khó thở xuất hiện đột ngột
• Khó thở nặng lên nhanh
• Không nói được trọn câu
• Môi hoặc đầu ngón tay tím
• Kèm đau ngực
• Kèm rối loạn ý thức hoặc lơ mơ
• Phải ngồi dậy mới thở được

Không cần đủ tất cả; chỉ cần một vài dấu hiệu đi cùng nhau đã là lý do gọi cấp cứu ngay.

Cách đánh giá nhanh mức độ

• Nói được cả câu dài là mức nhẹ hơn
• Phải ngắt câu để thở là mức đáng kể
• Chỉ nói được từng từ là mức nặng
• Không nói được là tình huống rất nặng
• Đây là cách đánh giá không cần thiết bị

Thử hỏi một câu cần trả lời dài là cách nhanh nhất để ước lượng mức độ khó thở của ai đó.

Các dấu hiệu quan sát được

• Thở nhanh hơn bình thường rõ rệt
• Co kéo các cơ ở cổ và giữa các xương sườn
• Cánh mũi phập phồng
• Phải ngồi chống tay để thở
• Vã mồ hôi
• Vẻ mặt lo lắng hoặc hoảng sợ

Co kéo cơ hô hấp phụ là dấu hiệu khách quan cho thấy việc thở đang cần rất nhiều nỗ lực.

Dấu hiệu tím tái

• Môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay chuyển màu tím
• Là dấu hiệu thiếu oxy
• Luôn là tình huống cấp cứu
• Có thể khó nhận ra ở ánh sáng kém
• Kiểm tra dưới ánh sáng tốt

Ánh sáng vàng hoặc phòng tối làm khó nhận ra tím tái, nên nên đưa ra chỗ sáng để quan sát.

Khi khó thở xuất hiện đột ngột

• Là tình huống đáng lo hơn khó thở tăng dần
• Có thể liên quan tới nhiều nguyên nhân nặng
• Gọi cấp cứu ngay
• Không chờ xem có đỡ không
• Nêu rõ tính đột ngột khi gọi

Tính đột ngột là thông tin quan trọng cần được nêu rõ ngay khi gọi tổng đài cấp cứu.

Khi khó thở kèm đau ngực

• Là tổ hợp luôn cần cấp cứu
• Có thể liên quan tới tim hoặc phổi
• Không cố tự phân biệt
• Gọi cấp cứu và mô tả cả hai triệu chứng
• Để người bệnh nghỉ hoàn toàn

Sự kết hợp này thu hẹp danh sách nguyên nhân về phía các tình trạng nghiêm trọng, nên nó được ưu tiên xử trí.

Những việc nên làm ngay

• Gọi cấp cứu
• Để họ ở tư thế dễ thở nhất
• Nới lỏng quần áo chật
• Mở cửa sổ cho thoáng
• Giữ không khí bình tĩnh
• Ở bên cạnh và theo dõi

Tư thế ngồi hơi cúi về trước và chống tay lên đùi là tư thế nhiều người thấy dễ thở nhất.

Những việc không nên làm

• Không bắt họ nằm thẳng nếu không muốn
• Không cho ăn uống
• Không tự cho dùng thuốc của người khác
• Không để họ tự đi lại
• Không để họ một mình
• Không tụ tập đông quanh họ

Đám đông vây quanh vừa làm thiếu không khí vừa làm người bệnh hoảng hơn, nên giữ không gian thoáng là việc nên làm.

Khi người bệnh có thuốc được kê riêng

• Dùng đúng theo hướng dẫn đã được bác sĩ dặn
• Chỉ dùng thuốc của chính người đó
• Không tăng liều tuỳ tiện
• Vẫn gọi cấp cứu nếu không đỡ
• Báo với nhân viên y tế những gì đã dùng

Người có bệnh hô hấp mạn tính thường được hướng dẫn kế hoạch xử trí riêng, và nên làm theo đúng kế hoạch đó.

Yếu tố làm tăng mức độ nghiêm trọng

• Tuổi cao
• Có bệnh tim hoặc phổi mạn tính
• Có thai
• Vừa phẫu thuật hoặc vừa nằm lâu
• Có tiền sử huyết khối
• Đang điều trị bệnh nặng

Với các nhóm này, ngưỡng gọi cấp cứu nên thấp hơn vì diễn tiến có thể nhanh hơn.

Khi gọi cấp cứu nên nói gì

• Khó thở bắt đầu từ lúc nào
• Xuất hiện đột ngột hay tăng dần
• Có nói được câu dài không
• Có tím môi không
• Các triệu chứng kèm theo
• Tiền sử bệnh và thuốc đang dùng

Câu người bệnh không nói được trọn câu là mô tả ngắn gọn giúp tổng đài hiểu ngay mức độ.

Khó thở ở trẻ nhỏ

• Thở nhanh bất thường
• Co kéo lồng ngực rõ khi thở
• Cánh mũi phập phồng
• Phát ra tiếng rên khi thở ra
• Bỏ bú, lơ mơ
• Là tình huống cần đưa đi cấp cứu ngay

Trẻ nhỏ diễn tiến nhanh hơn người lớn, nên ngưỡng đưa đi cấp cứu ở trẻ cần thấp hơn nhiều.

Sau khi đã ổn định

• Vẫn cần tìm nguyên nhân
• Đi khám ngay cả khi đã đỡ
• Ghi lại đặc điểm cơn khó thở
• Nêu với bác sĩ dù lúc khám đã bình thường
• Một đợt khó thở nặng luôn cần được giải thích

Cơn khó thở tự hết không có nghĩa là nguyên nhân đã biến mất, nên việc tìm ra nó vẫn cần thiết.

Nguyên tắc chung

• Khó thở đột ngột luôn cần cấp cứu
• Không nói được trọn câu là dấu hiệu nặng
• Tím tái là tình huống khẩn
• Không tự chẩn đoán trong lúc đang khó thở
• Khi nghi ngờ thì gọi cấp cứu

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế đánh giá của nhân viên y tế.

Câu hỏi thường gặp