Khó thở ở trẻ nhỏ — những dấu hiệu cha mẹ cần biết

Trẻ nhỏ không nói được rằng con khó thở, nên cha mẹ phải nhận ra qua quan sát. May mắn là các dấu hiệu khá rõ nếu biết cần nhìn vào đâu.

Vì sao trẻ diễn tiến nhanh hơn

• Đường thở nhỏ hơn nên dễ bị cản trở
• Chỉ cần sưng nề ít cũng ảnh hưởng nhiều
• Dự trữ ít hơn người lớn
• Cơ hô hấp nhanh mỏi hơn
• Ngưỡng đưa đi cấp cứu cần thấp hơn

Một mức độ viêm mà người lớn chỉ thấy khó chịu có thể gây khó thở đáng kể ở trẻ nhỏ.

Các dấu hiệu quan sát được

• Thở nhanh hơn bình thường rõ rệt
• Co kéo lõm ở giữa các xương sườn và dưới xương ức
• Cánh mũi phập phồng
• Phát ra tiếng rên khi thở ra
• Đầu gật gù theo nhịp thở ở trẻ nhỏ
• Thở khò khè hoặc tiếng rít

Co kéo lồng ngực là dấu hiệu dễ thấy nhất khi cởi áo trẻ ra quan sát dưới ánh sáng tốt.

Cách quan sát đúng

• Cởi áo trẻ ra
• Quan sát dưới ánh sáng tốt
• Quan sát khi trẻ yên tĩnh chứ không lúc đang khóc
• Đếm nhịp thở trong một phút
• So với lúc trẻ bình thường

Quan sát lúc trẻ đang khóc cho kết quả sai, nên nên chờ trẻ yên rồi mới đánh giá.

Dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay

• Môi hoặc lưỡi tím
• Trẻ lơ mơ, li bì, khó đánh thức
• Co kéo lồng ngực rõ
• Thở rất nhanh hoặc ngừng thở từng lúc
• Bỏ bú hoàn toàn
• Trẻ mềm nhũn

Trẻ đang khó thở mà bỗng yên lặng và mềm đi không phải dấu hiệu đỡ mà là dấu hiệu kiệt sức rất nguy hiểm.

Những dấu hiệu khác cần chú ý

• Bỏ bú hoặc bú ngắt quãng vì mệt
• Không chịu nằm
• Quấy khóc bất thường hoặc ngược lại là im lặng khác thường
• Da tái
• Sốt cao kèm khó thở

Trẻ phải ngừng bú nhiều lần để thở là dấu hiệu khó thở đáng kể mà nhiều cha mẹ không để ý.

Những việc cần làm ngay

• Giữ bình tĩnh vì trẻ cảm nhận được sự hoảng loạn
• Bế trẻ ở tư thế đầu cao
• Nới lỏng quần áo
• Đưa ra nơi thoáng khí
• Đưa đi cấp cứu hoặc gọi cấp cứu
• Mang theo sổ khám và thuốc đang dùng

Tư thế đầu cao thường giúp trẻ dễ thở hơn so với nằm ngang.

Những gì không nên làm

• Không tự dùng thuốc ngoài đơn của trẻ
• Không dùng thuốc của anh chị em
• Không cố ép ăn uống khi trẻ đang khó thở
• Không đắp kín làm trẻ ngột ngạt
• Không chờ tới sáng khi có dấu hiệu nặng

Đắp quá kín khi trẻ sốt vừa làm khó hạ nhiệt vừa làm trẻ khó thở hơn.

Tiếng thở bất thường

• Tiếng rít khi hít vào gợi ý tắc nghẽn đường thở trên
• Khò khè khi thở ra gợi ý đường thở dưới
• Tiếng rên khi thở ra là dấu hiệu nặng
• Ho ông ổng như tiếng chó sủa là kiểu hình riêng
• Đều cần được bác sĩ đánh giá

Tiếng rít khi hít vào xuất hiện đột ngột ở trẻ đang chơi có thể gợi ý hóc dị vật và cần cấp cứu ngay.

Khi nghi ngờ hóc dị vật

• Xuất hiện đột ngột khi trẻ đang ăn hoặc chơi
• Ho sặc sụa rồi khó thở
• Có thể có tiếng rít
• Là tình huống cấp cứu
• Không móc tay mù vào họng

Cha mẹ thường nhớ được khoảnh khắc trẻ đang ngậm thứ gì đó, và thông tin này rất quan trọng với bác sĩ.

Với trẻ có bệnh hô hấp mạn tính

• Cần có kế hoạch xử trí do bác sĩ hướng dẫn
• Biết dấu hiệu nào cần đi khám sớm
• Biết dấu hiệu nào cần cấp cứu
• Giữ thuốc trong tầm với
• Cho người trông trẻ biết kế hoạch

Giáo viên hoặc người trông trẻ cũng cần biết kế hoạch này vì họ có thể là người ở cùng trẻ khi có cơn.

Theo dõi tại nhà khi triệu chứng nhẹ

• Quan sát nhịp thở định kỳ
• Theo dõi bú và ăn uống
• Theo dõi mức độ tỉnh táo
• Ghi lại các thay đổi
• Đưa đi khám nếu xấu đi

Trẻ vẫn chơi và bú tốt là dấu hiệu yên tâm hơn nhiều so với trẻ nằm im và bỏ bú.

Nguyên tắc cho cha mẹ

• Tin vào cảm nhận của mình về con
• Thấy con khác thường rõ rệt thì đi khám
• Không ai trách cha mẹ đưa con đi khám
• Ngưỡng ở trẻ nên thấp hơn người lớn
• Đi sớm còn hơn chờ tới sáng

Nội dung này mang tính thông tin chung; khi thấy trẻ có dấu hiệu nguy hiểm hãy đưa đi cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp