Lú lẫn đột ngột — một dấu hiệu bị đánh giá thấp

Khi một người cao tuổi bỗng lú lẫn, người nhà thường nghĩ là do tuổi già. Nhưng thay đổi đột ngột về ý thức gần như luôn có nguyên nhân thực thể cần được tìm ra.

Biểu hiện của lú lẫn cấp

• Mất định hướng về thời gian và nơi chốn
• Không nhận ra người quen
• Nói lảm nhảm hoặc không mạch lạc
• Chú ý kém, không theo dõi được câu chuyện
• Có thể kích thích hoặc ngược lại là lờ đờ
• Mức độ dao động trong ngày

Đặc điểm dao động trong ngày là dấu hiệu rất đặc trưng, với lúc tỉnh táo hơn và lúc lẫn nhiều hơn.

Phân biệt với sa sút trí tuệ

• Sa sút trí tuệ tiến triển qua nhiều tháng năm
• Lú lẫn cấp xuất hiện trong vài giờ tới vài ngày
• Sa sút trí tuệ ổn định hơn trong ngày
• Lú lẫn cấp dao động rõ
• Người có sa sút trí tuệ vẫn có thể bị lú lẫn cấp chồng lên

Điểm cuối rất quan trọng: người đã sa sút trí tuệ mà bỗng lẫn hơn hẳn là dấu hiệu có gì đó mới xảy ra.

Các nguyên nhân thường gặp

• Nhiễm trùng, nhất là đường tiết niệu và phổi
• Mất nước
• Tác dụng của thuốc hoặc thuốc mới thêm vào
• Rối loạn điện giải
• Thiếu oxy
• Đau không được kiểm soát
• Táo bón nặng hoặc bí tiểu

Ở người cao tuổi, nhiễm trùng có thể không gây sốt mà biểu hiện đầu tiên chính là lú lẫn.

Vì sao ở người cao tuổi dễ xảy ra

• Dự trữ chức năng của não ít hơn
• Dùng nhiều thuốc cùng lúc
• Dễ mất nước
• Thường có nhiều bệnh nền
• Thay đổi môi trường cũng ảnh hưởng

Người cao tuổi nhập viện thường lẫn hơn ở nhà, một phần vì môi trường lạ và nhịp sinh hoạt bị đảo lộn.

Những dấu hiệu cần cấp cứu ngay

• Lú lẫn kèm sốt cao
• Kèm yếu liệt hoặc nói khó
• Kèm đau đầu dữ dội
• Kèm cứng gáy
• Sau chấn thương đầu
• Ý thức xấu đi nhanh

Lú lẫn kèm sốt và cứng gáy là nhóm dấu hiệu cần được cấp cứu ngay lập tức.

Những gì cần chuẩn bị khi đi khám

• Mang theo toàn bộ thuốc đang dùng
• Kể cả thuốc mới thêm gần đây
• Mô tả thay đổi so với bình thường
• Nói rõ thời điểm bắt đầu
• Nêu các bệnh nền
• Nêu các thay đổi gần đây trong sinh hoạt

Thuốc mới được thêm trong vài tuần gần đây là manh mối rất hay dẫn tới nguyên nhân.

Mô tả thay đổi cho chính xác

• Trước đây họ tự làm được gì
• Bây giờ khác thế nào
• Thay đổi từ khi nào
• Có dao động trong ngày không
• Ăn uống và ngủ nghỉ thế nào

Mô tả cụ thể như trước đây bà tự nấu ăn còn nay không nhớ cách bật bếp có giá trị hơn nhiều so với nói bà lẫn rồi.

Những gì có thể làm tại nhà trong lúc chờ

• Giữ môi trường quen thuộc và yên tĩnh
• Đủ ánh sáng ban ngày
• Nhắc lại thời gian và nơi chốn một cách nhẹ nhàng
• Bảo đảm họ uống đủ nước
• Có người quen ở bên
• Không tranh cãi hoặc sửa lưng liên tục

Tranh cãi để chứng minh họ nhớ sai thường làm họ kích động hơn mà không giúp ích gì.

Bảo đảm an toàn

• Dọn vật cản trên lối đi
• Cất các vật nguy hiểm
• Khoá bếp gas nếu cần
• Không để họ ra ngoài một mình
• Đủ ánh sáng ban đêm

Người lú lẫn có thể ra khỏi nhà rồi không tìm được đường về, nên đây là rủi ro cần được lường trước.

Về việc dùng thuốc an thần

• Không tự dùng để làm họ yên
• Có thể làm tình trạng nặng hơn
• Chỉ dùng khi có chỉ định
• Ưu tiên các biện pháp không dùng thuốc trước
• Trao đổi với bác sĩ

Thuốc an thần ở người cao tuổi lú lẫn có thể kéo dài tình trạng thay vì giải quyết nó.

Sau khi tìm ra nguyên nhân

• Điều trị nguyên nhân là chính
• Lú lẫn thường cải thiện khi nguyên nhân được xử lý
• Nhưng hồi phục có thể mất thời gian
• Ở người cao tuổi có khi mất nhiều tuần
• Cần kiên nhẫn theo dõi

Hồi phục hoàn toàn có thể chậm hơn nhiều so với việc nguyên nhân đã được giải quyết.

Phòng ngừa

• Bảo đảm uống đủ nước
• Rà soát thuốc định kỳ với bác sĩ
• Điều trị sớm các nhiễm trùng
• Giữ nhịp sinh hoạt ổn định
• Kiểm soát đau tốt
• Bảo đảm ngủ đủ

Nội dung này mang tính thông tin chung; lú lẫn đột ngột luôn cần được bác sĩ đánh giá.

Câu hỏi thường gặp