Dị ứng thức ăn — từ phản ứng nhẹ tới nguy hiểm

Dị ứng thức ăn ngày càng được nói tới nhiều, và cùng với đó là nhiều hiểu lầm. Phân biệt đúng giúp vừa an toàn vừa tránh kiêng khem không cần thiết.

Phân biệt dị ứng và không dung nạp

• Dị ứng liên quan tới phản ứng miễn dịch
• Có thể xảy ra với lượng rất nhỏ
• Triệu chứng thường nhanh và có thể nặng
• Không dung nạp liên quan tới tiêu hoá
• Phụ thuộc vào lượng ăn vào
• Ít khi đe doạ tính mạng

Sự khác biệt này quyết định mức độ nghiêm ngặt khi kiêng và mức độ chuẩn bị cho tình huống khẩn.

Các mức độ phản ứng dị ứng

• Nhẹ với ngứa miệng hoặc nổi ít mề đay
• Trung bình với mề đay lan rộng và nôn
• Nặng với khó thở, sưng cổ họng, tụt huyết áp
• Mức nặng là tình huống cấp cứu
• Mức độ lần trước không dự đoán lần sau

Điểm cuối rất quan trọng: người từng chỉ nổi mề đay nhẹ vẫn có thể có phản ứng nặng ở lần tiếp theo.

Dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay

• Khó thở hoặc thở rít
• Sưng môi, lưỡi hoặc cổ họng
• Cảm giác nghẹn
• Chóng mặt hoặc ngất
• Nôn dữ dội kèm mề đay lan nhanh
• Da tái và vã mồ hôi lạnh

Bất kỳ dấu hiệu nào ở đường thở đều là lý do gọi cấp cứu ngay chứ không chờ theo dõi thêm.

Các nhóm thực phẩm thường gây dị ứng

• Hải sản có vỏ
• Cá
• Đậu phộng và các loại hạt
• Sữa bò
• Trứng
• Đậu nành và lúa mì

Danh sách này không có nghĩa mọi người đều phải tránh, mà chỉ là các nhóm cần được chú ý khi có tiền sử phản ứng.

Khi nghi ngờ mình bị dị ứng

• Ghi lại chính xác đã ăn gì
• Ghi triệu chứng và thời gian xuất hiện
• Đi khám chuyên khoa dị ứng
• Không tự kiêng hàng loạt món
• Không tự làm xét nghiệm rồi tự diễn giải

Ghi lại chi tiết ngay sau khi phản ứng xảy ra là thông tin quý nhất cho việc chẩn đoán về sau.

Về xét nghiệm dị ứng

• Cần được chỉ định theo bệnh sử
• Kết quả phải được đọc cùng bối cảnh lâm sàng
• Xét nghiệm dương tính không luôn nghĩa là dị ứng thật
• Xét nghiệm hàng loạt dễ dẫn tới kiêng không cần thiết
• Nên do bác sĩ chuyên khoa thực hiện

Điểm thứ ba hay gây nhầm lẫn: có thể có kết quả dương tính mà vẫn ăn bình thường không sao.

Phòng tránh khi đã biết tác nhân

• Đọc kỹ nhãn thực phẩm mỗi lần mua
• Công thức sản phẩm có thể thay đổi
• Chú ý cả phần cảnh báo về nhiễm chéo
• Cẩn trọng với thực phẩm không có nhãn
• Nói rõ khi ăn ngoài

Thói quen đọc nhãn mỗi lần mua chứ không chỉ lần đầu là điều quan trọng vì công thức có thể đổi.

Khi ăn ngoài

• Nói rõ về dị ứng ngay khi gọi món
• Hỏi cụ thể về thành phần
• Hỏi về nguy cơ nhiễm chéo trong bếp
• Tránh các món không rõ thành phần
• Mang theo thuốc cấp cứu nếu đã được kê

Nhiễm chéo trong bếp là rủi ro thật với người dị ứng nặng, nên câu hỏi về nó không phải là quá cẩn thận.

Với trẻ em có dị ứng

• Trường học cần được thông báo
• Giáo viên cần biết dấu hiệu và cách xử trí
• Dạy trẻ không nhận đồ ăn từ bạn
• Dạy trẻ nói về dị ứng của mình
• Chuẩn bị đồ ăn riêng khi có tiệc lớp

Trẻ lớn hơn nên được dạy tự nói về dị ứng của mình vì chúng sẽ ở nhiều nơi không có cha mẹ.

Kế hoạch xử trí cá nhân

• Do bác sĩ lập riêng
• Ghi rõ dấu hiệu và cách xử trí từng mức
• Ghi rõ khi nào gọi cấp cứu
• Người nhà và người chăm sóc đều cần biết
• In ra và để nơi dễ thấy

Kế hoạch viết sẵn giúp người xung quanh hành động đúng khi bản thân người bệnh không nói được.

Về bút tiêm cấp cứu

• Được kê riêng cho từng người
• Cần được hướng dẫn cách dùng
• Người nhà cũng cần biết dùng
• Kiểm tra hạn dùng định kỳ
• Mang theo bên mình
• Dùng rồi vẫn phải gọi cấp cứu

Điểm cuối rất quan trọng: dùng thuốc cấp cứu không thay thế được việc tới bệnh viện.

Dị ứng ở trẻ có thể thay đổi

• Một số dị ứng giảm dần khi lớn
• Một số kéo dài suốt đời
• Cần được đánh giá lại định kỳ
• Không tự cho trẻ thử lại
• Việc thử lại cần được thực hiện có giám sát y tế

Tự cho trẻ ăn thử lại ở nhà là việc nguy hiểm và nên được thực hiện dưới giám sát chuyên môn.

Nguyên tắc chung

• Phân biệt dị ứng với không dung nạp
• Không tự kiêng hàng loạt
• Được chẩn đoán đúng thì sống dễ hơn
• Có kế hoạch xử trí rõ ràng
• Dấu hiệu ở đường thở thì gọi cấp cứu ngay

Nội dung này mang tính thông tin chung; việc chẩn đoán và kê thuốc cấp cứu phải do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp