Ong đốt, côn trùng cắn và phản ứng nặng

Bị ong đốt hay côn trùng cắn là chuyện thường gặp, nhất là ở trẻ em và người làm việc ngoài trời. Phần lớn chỉ gây khó chịu, nhưng cần biết khi nào tình huống chuyển sang mức nguy hiểm.

Phản ứng tại chỗ

• Đau, đỏ, sưng quanh vết đốt
• Ngứa tại chỗ
• Có thể sưng lan rộng nhưng vẫn quanh vùng đó
• Không có triệu chứng ở nơi khác
• Thường giảm dần trong vài ngày

Sưng lan rộng tại chỗ trông đáng sợ nhưng nó khác hẳn phản ứng toàn thân về mức độ nguy hiểm.

Phản ứng toàn thân

• Mề đay ở nơi cách xa vết đốt
• Sưng môi, lưỡi hoặc mặt
• Khó thở hoặc thở rít
• Chóng mặt, ngất
• Buồn nôn, đau bụng
• Là tình huống cấp cứu

Mề đay xuất hiện ở vùng cách xa chỗ bị đốt là dấu hiệu phản ứng đã lan toàn thân.

Những trường hợp cần cấp cứu ngay

• Có bất kỳ triệu chứng toàn thân nào
• Bị đốt nhiều nốt cùng lúc
• Bị đốt ở vùng miệng, họng hoặc cổ
• Người có tiền sử phản ứng nặng
• Trẻ nhỏ bị đốt nhiều nốt

Đốt ở vùng miệng họng nguy hiểm vì sưng nề ở đó có thể làm hẹp đường thở.

Xử trí ban đầu với ong đốt

• Đưa người bị ra khỏi khu vực có ong
• Lấy ngòi ra càng sớm càng tốt nếu còn
• Gạt ngang thay vì bóp vào túi nọc
• Rửa sạch bằng nước và xà phòng
• Chườm mát để giảm sưng đau
• Theo dõi triệu chứng toàn thân

Thời gian lấy ngòi ra quan trọng hơn cách lấy, nên đừng mất thời gian tìm nhíp.

Theo dõi sau khi bị đốt

• Theo dõi trong ít nhất vài giờ đầu
• Chú ý khó thở, sưng mặt, mề đay lan
• Chú ý chóng mặt hoặc buồn nôn
• Không để người bị một mình ngay sau đó
• Đặc biệt với người bị đốt lần đầu

Phản ứng toàn thân thường xuất hiện trong vòng vài chục phút đầu, nên đó là khoảng cần theo dõi sát nhất.

Những gì không nên làm

• Không bóp nặn vết đốt
• Không đắp các loại lá không rõ
• Không chườm nóng
• Không gãi làm trầy xước
• Không tự dùng thuốc của người khác

Gãi làm trầy xước dễ dẫn tới nhiễm trùng, và đó là biến chứng thường gặp hơn cả bản thân vết đốt.

Dấu hiệu nhiễm trùng vết cắn

• Đỏ lan rộng sau vài ngày
• Đau tăng lên thay vì giảm
• Có mủ
• Sốt
• Cần được khám

Vết đốt thường đỡ dần sau một hai ngày, nên nếu nó nặng lên thì có thể đã nhiễm trùng.

Người có tiền sử phản ứng nặng

• Nên được bác sĩ tư vấn riêng
• Có thể được kê thuốc cấp cứu mang theo
• Cần biết cách dùng
• Người đi cùng cũng cần biết
• Tránh các hoạt động nguy cơ cao khi ở một mình

Người từng phản ứng nặng với nọc ong nên được tư vấn về việc mang theo thuốc cấp cứu khi đi rừng hoặc làm vườn.

Phòng tránh khi ở ngoài trời

• Mặc quần áo dài khi vào khu vực nhiều côn trùng
• Tránh quần áo màu sặc sỡ và nước hoa mạnh
• Không đập hay xua tay khi ong bay quanh
• Đậy kín đồ ăn ngọt khi ăn ngoài trời
• Kiểm tra trước khi ngồi xuống cỏ
• Không chọc phá tổ ong

Đứng yên hoặc lùi ra từ từ thường an toàn hơn nhiều so với xua đập khi bị ong bay quanh.

Rắn cắn

• Gọi cấp cứu ngay
• Giữ người bệnh yên tĩnh, hạn chế cử động
• Bất động chi bị cắn
• Để chi thấp hơn tim
• Tháo nhẫn, vòng ở chi đó
• Ghi nhớ đặc điểm con rắn nếu an toàn

Chụp ảnh con rắn từ khoảng cách an toàn có ích, nhưng không được đuổi bắt nó.

Những gì không nên làm khi bị rắn cắn

• Không garo chặt
• Không rạch vết cắn
• Không hút nọc bằng miệng
• Không đắp lá hay bôi thuốc không rõ
• Không cho uống rượu
• Không để người bị tự đi lại

Các cách xử lý truyền miệng này không có tác dụng và nhiều cách còn gây hại thêm.

Với trẻ em

• Phản ứng có thể nặng hơn với cùng lượng nọc
• Trẻ hay gãi làm nhiễm trùng
• Cắt móng tay ngắn
• Dạy trẻ không chọc phá tổ côn trùng
• Theo dõi sát sau khi bị đốt

Trẻ nhỏ có thể không mô tả được cảm giác khó thở, nên quan sát nhịp thở là việc người lớn phải làm.

Nguyên tắc chung

• Phản ứng tại chỗ khác phản ứng toàn thân
• Triệu chứng ở nơi xa vết đốt là dấu hiệu quan trọng
• Khó thở thì gọi cấp cứu ngay
• Theo dõi trong những giờ đầu
• Không dùng các cách xử lý truyền miệng

Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có dấu hiệu phản ứng toàn thân hãy gọi cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp