Co giật — xử trí đúng và những sai lầm cần tránh

Chứng kiến một cơn co giật là trải nghiệm đáng sợ, và chính sự hoảng loạn dẫn tới những can thiệp gây hại. Việc cần làm thực ra rất đơn giản.

Những việc cần làm

• Giữ bình tĩnh
• Ghi giờ bắt đầu cơn
• Dọn các vật nguy hiểm xung quanh
• Kê mềm dưới đầu
• Nới lỏng quần áo ở cổ
• Ở bên cạnh cho tới khi cơn kết thúc

Ghi giờ bắt đầu là việc quan trọng vì thời gian kéo dài quyết định có cần cấp cứu hay không.

Những sai lầm nguy hiểm

• Không nhét bất cứ vật gì vào miệng
• Không cố mở miệng họ ra
• Không giữ chặt tay chân
• Không cố di chuyển họ trừ khi nguy hiểm
• Không cho ăn uống trong và ngay sau cơn
• Không vẩy nước hoặc tát

Người co giật không nuốt lưỡi được, nên việc nhét vật vào miệng chỉ gây hại chứ không bảo vệ gì.

Vì sao không được giữ chặt

• Giữ chặt không làm cơn dừng lại
• Có thể gây trật khớp hoặc gãy xương
• Cũng có thể làm người sơ cứu bị thương
• Cơn sẽ tự dừng
• Việc cần làm là bảo vệ khỏi va đập

Mục tiêu không phải là ngăn cơn mà là bảo đảm người bệnh không bị thương trong lúc cơn diễn ra.

Khi cơn đã dừng

• Đặt nằm nghiêng an toàn
• Kiểm tra đường thở
• Nới lỏng quần áo
• Để nghỉ ở nơi yên tĩnh
• Ở bên cạnh cho tới khi tỉnh táo
• Nói nhẹ nhàng khi họ dần tỉnh

Tư thế nằm nghiêng giúp tránh sặc nếu người bệnh nôn trong giai đoạn sau cơn.

Giai đoạn sau cơn

• Thường lú lẫn và mệt
• Có thể buồn ngủ
• Có thể đau đầu hoặc đau cơ
• Không nhớ những gì đã xảy ra
• Cần thời gian để tỉnh táo lại
• Không thúc giục họ

Người vừa qua cơn có thể bối rối và sợ hãi, nên giọng nói bình tĩnh và giải thích ngắn gọn giúp rất nhiều.

Khi nào gọi cấp cứu

• Cơn kéo dài quá năm phút
• Có cơn thứ hai nối tiếp mà chưa tỉnh
• Đây là cơn đầu tiên
• Có chấn thương trong lúc co giật
• Khó thở sau cơn
• Không tỉnh lại sau cơn
• Xảy ra dưới nước
• Ở phụ nữ mang thai

Cơn kéo dài quá năm phút là mốc quan trọng cần nhớ và đó là lý do việc ghi giờ rất cần thiết.

Những gì nên quan sát và ghi lại

• Giờ bắt đầu và giờ kết thúc
• Co giật bắt đầu từ đâu
• Toàn thân hay một bên
• Mắt nhìn về hướng nào
• Có tiểu không tự chủ không
• Bao lâu thì tỉnh táo lại

Những chi tiết này rất có giá trị với bác sĩ vì người bệnh hoàn toàn không nhớ gì về cơn.

Co giật do sốt ở trẻ nhỏ

• Thường gặp ở trẻ nhỏ khi sốt cao
• Phần lớn lành tính và tự hết
• Xử trí vẫn như các cơn khác
• Không nhét vật vào miệng
• Đưa trẻ đi khám sau cơn
• Đặc biệt nếu là lần đầu

Dù thường lành tính, cơn co giật do sốt vẫn cần được bác sĩ đánh giá để loại trừ nguyên nhân khác.

Phòng ngừa chấn thương ở trẻ

• Đặt trẻ xuống chỗ an toàn
• Không bế chặt hoặc lay
• Không cho uống hoặc nhỏ thuốc vào miệng
• Nới lỏng quần áo
• Ghi giờ và quan sát

Nhiều cha mẹ cố nhỏ thuốc hạ sốt vào miệng trẻ đang co giật, và đó là việc nguy hiểm.

Với người đã biết có động kinh

• Thường có kế hoạch xử trí riêng
• Người nhà nên biết kế hoạch đó
• Biết khi nào cần gọi cấp cứu
• Không phải cơn nào cũng cần đi viện
• Nhưng cơn kéo dài bất thường thì cần

Người sống chung với động kinh và gia đình thường được hướng dẫn cụ thể về ngưỡng cần gọi cấp cứu.

Những gì nên nói với người bệnh sau đó

• Cho họ biết chuyện gì đã xảy ra
• Nói bằng giọng bình tĩnh
• Cho biết họ đang ở đâu
• Không để họ tự đi lại ngay
• Không để họ lái xe sau đó

Người vừa qua cơn không biết mình đang ở đâu và điều gì đã xảy ra, nên thông tin đơn giản giúp họ bớt hoảng.

Nếu cơn xảy ra ở nơi nguy hiểm

• Trên cầu thang, gần bếp lửa, gần nước
• Chỉ di chuyển khi thật sự cần để tránh nguy hiểm
• Kéo nhẹ ra khỏi nguồn nguy hiểm
• Không cố bế hoặc giữ chặt
• Co giật dưới nước luôn cần gọi cấp cứu

Nguyên tắc chung là không di chuyển người đang co giật, nhưng nguy hiểm tức thời là ngoại lệ hợp lý.

Khi nào cần đi khám sau cơn

• Cơn đầu tiên trong đời
• Cơn khác với các cơn quen thuộc
• Tần suất tăng lên
• Có chấn thương
• Sau khi thay đổi thuốc

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế đào tạo sơ cứu; khi có dấu hiệu cần cấp cứu hãy gọi ngay.

Câu hỏi thường gặp