Đột quỵ là một trong những tình huống mà mỗi phút đều có giá. Nhưng khác với đau tim, nó thường không gây đau, nên người bệnh và người xung quanh dễ chần chừ.
Ba dấu hiệu chính cần nhớ
- Méo một bên mặt, cười thấy lệch
- Yếu hoặc tê một bên tay chân
- Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác
- Xuất hiện đột ngột
- Chỉ cần một dấu hiệu là đủ để gọi cấp cứu
Không cần đủ cả ba; sự xuất hiện đột ngột của bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này đã là lý do gọi cấp cứu.
Cách kiểm tra nhanh
- Bảo họ cười và quan sát hai bên mặt
- Bảo họ giơ hai tay lên và giữ
- Xem có tay nào rơi xuống không
- Bảo họ nhắc lại một câu đơn giản
- Xem có nói được rõ không
- Ghi lại giờ khi thấy dấu hiệu đầu tiên
Ghi lại giờ là bước quan trọng không kém việc nhận ra triệu chứng, vì nó quyết định lựa chọn điều trị.
Các dấu hiệu khác cũng cần chú ý
- Đột ngột nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên
- Đột ngột chóng mặt dữ dội và mất thăng bằng
- Đau đầu dữ dội đột ngột chưa từng có
- Đột ngột lú lẫn
- Đột ngột khó nuốt
Cơn đau đầu dữ dội nhất từ trước tới nay xuất hiện đột ngột là mô tả cần được cấp cứu ngay.
Vì sao thời gian quyết định
- Tế bào não bị mất liên tục khi thiếu máu
- Các phương pháp điều trị có khung thời gian giới hạn
- Càng sớm thì khả năng hồi phục càng cao
- Thời gian mất đi không lấy lại được
- Đây là lý do không được chờ đợi
Khung thời gian để can thiệp được tính từ lúc khởi phát, nên việc biết chính xác giờ bắt đầu là rất quan trọng.
Vì sao người ta hay chần chừ
- Không đau nên nghĩ không nghiêm trọng
- Hy vọng nghỉ một lúc sẽ đỡ
- Quy cho mệt hoặc huyết áp
- Ngại làm phiền vào ban đêm
- Bản thân người bệnh có thể không nhận ra mình bị
Điểm cuối rất quan trọng: đột quỵ có thể ảnh hưởng tới khả năng nhận thức nên người bệnh không biết mình đang bất thường.
Những việc cần làm ngay
- Gọi cấp cứu
- Ghi lại giờ xuất hiện triệu chứng đầu tiên
- Để họ nằm nghiêng an toàn nếu lơ mơ
- Không cho ăn uống gì
- Nới lỏng quần áo
- Ở bên cạnh và theo dõi
Không cho ăn uống là quy tắc quan trọng vì khả năng nuốt có thể đã bị ảnh hưởng và gây sặc.
Những việc không nên làm
- Không chờ xem có đỡ không
- Không cho uống thuốc hạ huyết áp tự ý
- Không tự lái xe đưa đi
- Không cạo gió, chích máu hay các cách dân gian
- Không để họ nằm ngủ tiếp
- Không cho ăn uống
Các biện pháp dân gian không có tác dụng và chúng làm mất đi thời gian quý giá nhất.
Khi triệu chứng tự hết
- Vẫn phải đi cấp cứu ngay
- Có thể là dấu hiệu báo trước
- Nguy cơ đột quỵ thật sự trong những ngày tới rất cao
- Đây là cơ hội để phòng ngừa
- Không bỏ qua chỉ vì đã khoẻ lại
Cơn thoáng qua là lời cảnh báo và cũng là cơ hội can thiệp trước khi biến cố lớn xảy ra.
Khi gọi cấp cứu nên nói gì
- Nghi ngờ đột quỵ
- Giờ xuất hiện triệu chứng đầu tiên
- Các triệu chứng cụ thể
- Người bệnh có tỉnh không
- Tiền sử bệnh và thuốc đang dùng
- Địa chỉ rõ ràng
Nói thẳng rằng nghi ngờ đột quỵ giúp hệ thống cấp cứu chuẩn bị và định hướng đưa tới nơi phù hợp.
Khi phát hiện lúc vừa ngủ dậy
- Không biết triệu chứng bắt đầu từ lúc nào
- Lấy mốc là lần cuối cùng thấy người đó bình thường
- Nêu rõ điều này với nhân viên y tế
- Vẫn đi cấp cứu ngay
- Không tự loại trừ vì nghĩ đã quá muộn
Mốc thời gian được tính từ lần cuối người đó còn bình thường, nên hãy cố nhớ chính xác thời điểm đó.
Ai có nguy cơ cao hơn
- Tăng huyết áp
- Đái tháo đường
- Rối loạn nhịp tim
- Hút thuốc
- Rối loạn mỡ máu
- Tiền sử đột quỵ hoặc cơn thoáng qua
- Tuổi cao
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất và cũng là yếu tố kiểm soát được rõ nhất.
Đột quỵ không chỉ ở người già
- Có thể xảy ra ở người trẻ
- Nguyên nhân ở người trẻ có thể khác
- Không loại trừ vì tuổi
- Dấu hiệu vẫn như nhau
- Vẫn gọi cấp cứu như bình thường
Cho rằng người trẻ không thể bị đột quỵ là quan niệm làm chậm chẩn đoán ở chính nhóm có nhiều thời gian sống phía trước nhất.
Chuẩn bị trước
- Cả nhà biết ba dấu hiệu chính
- Biết số cấp cứu
- Biết bệnh viện gần nhất có khả năng điều trị đột quỵ
- Giữ danh sách thuốc cập nhật
- Người có nguy cơ cao nên được theo dõi
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi nghi ngờ đột quỵ hãy gọi cấp cứu ngay thay vì tra cứu thêm.
Câu hỏi thường gặp
Những dấu hiệu chính của đột quỵ là gì?
Méo một bên mặt, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó hoặc nói ngọng đột ngột. Khi có bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này cần gọi cấp cứu ngay.
Đột quỵ có đau không?
Phần lớn trường hợp không đau, và đó là lý do nhiều người chần chừ. Không đau không có nghĩa là không nghiêm trọng.
Vì sao thời gian lại quan trọng đến vậy?
Vì các phương pháp điều trị hiệu quả nhất chỉ áp dụng được trong khung thời gian giới hạn tính từ lúc khởi phát. Mỗi phút trôi qua đều có tế bào não bị mất.
Nếu triệu chứng tự hết thì sao?
Vẫn phải đi cấp cứu ngay. Triệu chứng thoáng qua có thể là dấu hiệu báo trước của một đột quỵ nặng sắp xảy ra.