Khi phân tích các trường hợp đột quỵ tới viện muộn, phần lớn thời gian không mất trên đường mà mất ở nhà, trong khoảng thời gian mọi người đang bàn xem có nên đi hay không.
Không nhận ra triệu chứng
- Không biết các dấu hiệu chính
- Đột quỵ thường không đau nên không nghĩ tới
- Nghĩ chỉ là mệt hoặc tụt huyết áp
- Người bệnh có thể không tự nhận ra
- Người xung quanh cũng không biết
Việc phổ biến ba dấu hiệu chính trong gia đình là biện pháp đơn giản nhất để rút ngắn thời gian này.
Chờ xem có đỡ không
- Là lý do phổ biến nhất
- Nằm nghỉ một lúc xem sao
- Uống nước, xoa bóp rồi chờ
- Mỗi phút chờ đều có giá
- Triệu chứng đột quỵ không tự khỏi theo cách đó
Sự chờ đợi này thường kéo dài hàng giờ mà người trong cuộc không cảm nhận được đã lâu tới vậy.
Thử các biện pháp khác trước
- Cạo gió, chích máu đầu ngón tay
- Xoa dầu, đánh gió
- Gọi người quen hỏi ý kiến
- Tìm trên mạng
- Không có biện pháp nào trong số này có tác dụng
Những việc này mất từ vài chục phút tới vài giờ, và đó chính là khoảng thời gian quyết định.
Đợi tới sáng
- Triệu chứng xuất hiện ban đêm
- Ngại làm phiền người khác
- Nghĩ để sáng đi khám cho tiện
- Là quyết định tốn kém nhất
- Cấp cứu hoạt động cả đêm
Không có lý do nào để chờ tới sáng khi hệ thống cấp cứu hoạt động suốt hai mươi tư giờ.
Tự chở đi bằng xe nhà
- Mất thời gian chuẩn bị
- Không được xử trí trên đường
- Có thể tới nơi không đủ khả năng điều trị
- Phải chuyển viện lần nữa
- Gọi cấp cứu thường nhanh hơn về tổng thời gian
Xe cấp cứu có thể báo trước cho bệnh viện chuẩn bị, và điều đó tiết kiệm thêm thời gian khi tới nơi.
Tới nơi không phù hợp
- Không phải cơ sở nào cũng điều trị được đột quỵ cấp
- Phải chuyển viện làm mất thêm thời gian
- Để tổng đài cấp cứu quyết định nơi đến
- Họ biết cơ sở nào đang có khả năng tiếp nhận
- Nói rõ nghi ngờ đột quỵ khi gọi
Nói rõ nghi ngờ đột quỵ ngay từ cuộc gọi giúp định hướng đúng nơi đến ngay từ đầu.
Người bệnh phủ nhận
- Có thể không nhận ra mình bất thường
- Đột quỵ có thể ảnh hưởng tới khả năng nhận thức
- Từ chối đi viện
- Người nhà nên kiên quyết
- Gọi cấp cứu dù họ không đồng ý
Người bệnh không nhận ra mình đang bất thường là một triệu chứng chứ không phải sự bướng bỉnh.
Người sống một mình
- Nguy cơ phát hiện muộn cao hơn nhiều
- Nên có điện thoại trong tầm với
- Cho người thân biết tình hình sức khoẻ
- Gọi điện hỏi thăm đều đặn
- Cân nhắc thiết bị gọi khẩn cấp
- Hàng xóm biết để ý
Một cuộc gọi hỏi thăm hằng ngày với người cao tuổi sống một mình có thể là thứ phát hiện ra vấn đề.
Khi triệu chứng nhẹ
- Chỉ hơi tê tay hoặc hơi nói khó
- Dễ bị coi là không đáng kể
- Nhưng mức độ triệu chứng không phản ánh mức độ tổn thương
- Vẫn cần gọi cấp cứu
- Triệu chứng có thể nặng lên nhanh
Triệu chứng nhẹ ban đầu có thể tiến triển nhanh trong vài giờ, nên chúng vẫn cần được đánh giá ngay.
Cách rút ngắn thời gian
- Cả nhà biết ba dấu hiệu chính
- Thống nhất trước rằng sẽ gọi cấp cứu ngay
- Không bàn bạc lâu khi tình huống xảy ra
- Số cấp cứu dán ở nơi dễ thấy
- Danh sách thuốc luôn cập nhật
- Biết địa chỉ chính xác để đọc khi gọi
Thống nhất trước trong gia đình rằng sẽ gọi cấp cứu ngay giúp loại bỏ khoảng thời gian bàn bạc.
Với người có nguy cơ cao
- Bản thân và người nhà cần được hướng dẫn
- Kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ
- Tuân thủ thuốc dự phòng
- Tái khám đều đặn
- Có kế hoạch xử trí khi có triệu chứng
Người đã có cơn thoáng qua hoặc đã từng đột quỵ thuộc nhóm cần chuẩn bị kỹ nhất.
Nguyên tắc chung
- Nghi ngờ thì gọi cấp cứu ngay
- Không thử biện pháp nào khác trước
- Không chờ tới sáng
- Ghi lại giờ khởi phát
- Không ai trách người gọi cấp cứu vì nghi ngờ đột quỵ
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có dấu hiệu nghi ngờ hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người bệnh hay tới viện muộn?
Vì phần lớn thời gian mất đi ở giai đoạn quyết định gọi cấp cứu, do không nhận ra triệu chứng, do chờ xem có đỡ không, hoặc do thử các biện pháp khác trước.
Cạo gió hay chích máu có giúp gì không?
Không có tác dụng với đột quỵ và chúng làm mất đi thời gian quan trọng nhất. Việc cần làm là gọi cấp cứu ngay.
Người sống một mình nên làm gì?
Nên có cách liên lạc nhanh trong tầm với, cho người thân hoặc hàng xóm biết tình hình sức khoẻ, và cân nhắc các thiết bị hỗ trợ gọi khẩn cấp.
Nên đưa tới bệnh viện nào?
Gọi cấp cứu và để họ quyết định, vì không phải cơ sở nào cũng có khả năng điều trị đột quỵ cấp. Tự chở tới nơi không phù hợp làm mất thêm thời gian.