Sau khi người bệnh được đưa tới bệnh viện, gia đình thường ở trong trạng thái chờ đợi và lo lắng mà không biết điều gì đang diễn ra. Hiểu về giai đoạn này giúp phối hợp tốt hơn.
Những gì diễn ra khi vào viện
- Đánh giá nhanh tình trạng
- Chụp chiếu để xác định loại đột quỵ
- Quyết định hướng điều trị dựa trên kết quả
- Thời gian khởi phát ảnh hưởng tới lựa chọn
- Mọi thứ diễn ra rất nhanh
Việc phân biệt loại đột quỵ là bước bắt buộc vì hướng điều trị của các loại hoàn toàn khác nhau.
Vì sao thông tin từ người nhà quan trọng
- Giờ khởi phát triệu chứng
- Lần cuối thấy người bệnh bình thường
- Thuốc đang dùng, đặc biệt là thuốc chống đông
- Tiền sử bệnh
- Dị ứng nếu có
- Người bệnh có thể không tự cung cấp được
Thông tin về thuốc chống đông đặc biệt quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới lựa chọn điều trị.
Đánh giá khả năng nuốt
- Là bước bắt buộc trước khi cho ăn uống
- Đột quỵ có thể ảnh hưởng tới cơ nuốt
- Sặc có thể dẫn tới viêm phổi
- Không tự cho người bệnh uống nước
- Chờ nhân viên y tế cho phép
Người nhà thương xót rồi tự cho uống nước là tình huống rất phổ biến và nó có thể gây hậu quả nặng.
Các biến chứng sớm cần theo dõi
- Viêm phổi do sặc
- Nhiễm trùng đường tiết niệu
- Huyết khối ở chân do nằm lâu
- Loét do tì đè
- Triệu chứng thần kinh nặng lên
- Rối loạn nhịp tim
Phần lớn các biến chứng này phòng được bằng chăm sóc đúng cách, và đó là lý do việc chăm sóc được chú trọng.
Vận động sớm
- Được khuyến khích khi tình trạng cho phép
- Giúp giảm biến chứng do nằm lâu
- Bắt đầu bằng thay đổi tư thế
- Theo hướng dẫn của nhóm điều trị
- Không tự ý cho ngồi dậy hoặc đi lại
Nằm bất động lâu gây nhiều vấn đề, nhưng vận động quá sớm hoặc sai cách cũng có rủi ro riêng.
Phòng loét do tì đè
- Thay đổi tư thế thường xuyên
- Giữ da khô và sạch
- Chú ý các vùng xương nhô
- Đệm chống loét nếu cần
- Kiểm tra da hằng ngày
Loét tì đè hình thành nhanh nhưng lành rất chậm, nên phòng ngừa quan trọng hơn nhiều so với điều trị.
Phục hồi chức năng
- Thường bắt đầu sớm trong giai đoạn nằm viện
- Gồm nhiều mặt như vận động, ngôn ngữ, nuốt
- Cần sự tham gia của nhiều chuyên ngành
- Kéo dài sau khi ra viện
- Là phần quyết định kết quả lâu dài
Phục hồi chức năng không phải phần phụ sau điều trị mà là phần quyết định người bệnh sẽ sống thế nào sau này.
Về tiên lượng
- Rất khó dự đoán sớm
- Hồi phục diễn ra dần trong nhiều tháng
- Tiến bộ có thể tiếp tục trong thời gian dài
- Mỗi người khác nhau
- Không nên so sánh với trường hợp khác
Việc hỏi bao giờ khỏi hẳn thường không có câu trả lời sớm, và điều đó là thật chứ không phải bác sĩ né tránh.
Vai trò của người nhà
- Cung cấp thông tin chính xác
- Hỏi rõ những gì chưa hiểu
- Ghi lại thông tin được giải thích
- Hỗ trợ tinh thần cho người bệnh
- Bắt đầu tìm hiểu về giai đoạn phục hồi
- Phân công chăm sóc giữa các thành viên
Cử một người làm đầu mối trao đổi với nhóm điều trị tránh được tình trạng thông tin không thống nhất.
Giao tiếp với người bệnh
- Nói chậm và rõ
- Câu ngắn và đơn giản
- Cho họ thời gian đáp lại
- Không nói về họ như thể họ không nghe thấy
- Khó nói không có nghĩa là không hiểu
Điểm cuối rất quan trọng: nhiều người bệnh hiểu đầy đủ nhưng không diễn đạt được, và họ nghe hết mọi lời nói xung quanh.
Khía cạnh tâm lý
- Người bệnh có thể sợ hãi và tuyệt vọng
- Trầm cảm sau đột quỵ khá phổ biến
- Thay đổi cảm xúc có thể do chính tổn thương
- Cần được ghi nhận và hỗ trợ
- Không trách người bệnh vì cáu gắt
Thay đổi cảm xúc sau đột quỵ có thể là hậu quả trực tiếp của tổn thương chứ không phải do tính cách.
Chuẩn bị cho việc ra viện
- Hỏi rõ kế hoạch phục hồi tiếp theo
- Hỏi về thuốc và cách dùng
- Hỏi về những dấu hiệu cần quay lại
- Chuẩn bị nhà ở cho an toàn
- Sắp xếp người chăm sóc
- Tìm hiểu các dịch vụ hỗ trợ có sẵn
Chuẩn bị nhà ở nên bắt đầu từ trước khi ra viện chứ không đợi tới lúc người bệnh đã về tới nơi.
Chăm sóc chính người chăm sóc
- Giai đoạn này rất căng thẳng
- Cần chia sẻ giữa các thành viên
- Cần ngủ và ăn uống
- Không tự gánh một mình
- Chặng đường phía trước còn dài
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định điều trị và chăm sóc phải theo nhóm điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người bệnh phải được đánh giá khả năng nuốt?
Vì đột quỵ có thể ảnh hưởng tới cơ nuốt, gây nguy cơ sặc và viêm phổi. Không cho ăn uống trước khi được đánh giá là quy tắc an toàn quan trọng.
Phục hồi chức năng bắt đầu khi nào?
Thường được bắt đầu sớm ngay trong giai đoạn nằm viện khi tình trạng cho phép, theo đánh giá của nhóm điều trị.
Người nhà nên làm gì trong giai đoạn này?
Cung cấp thông tin chính xác cho nhóm điều trị, hỏi rõ những gì chưa hiểu, hỗ trợ tinh thần và bắt đầu tìm hiểu về giai đoạn phục hồi.
Bao giờ biết được mức hồi phục?
Rất khó dự đoán sớm. Hồi phục diễn ra dần trong nhiều tháng, và tiến bộ có thể tiếp tục trong thời gian dài sau đó.