Phòng ngừa đột quỵ — những yếu tố kiểm soát được

Đột quỵ thường được nghĩ tới như một tai hoạ bất ngờ. Nhưng phần lớn trường hợp liên quan tới các yếu tố nguy cơ đã tồn tại nhiều năm và có thể tác động được.

Tăng huyết áp

• Là yếu tố nguy cơ hàng đầu
• Thường không có triệu chứng
• Cần đo để biết
• Kiểm soát tốt giảm nguy cơ đáng kể
• Cần điều trị đều đặn và lâu dài
• Không tự ngừng thuốc khi thấy bình thường

Huyết áp cao không gây triệu chứng ở phần lớn người, nên nó chỉ được phát hiện khi đo.

Kiểm soát huyết áp thế nào

• Đo định kỳ theo hướng dẫn
• Dùng thuốc theo chỉ định
• Giảm muối trong chế độ ăn
• Vận động đều đặn
• Kiểm soát cân nặng
• Hạn chế rượu bia
• Ghi lại kết quả đo để mang khi tái khám

Giảm muối là biện pháp không dùng thuốc có tác động rõ nhất, và nó ảnh hưởng tới cả gia đình khi nấu chung.

Rối loạn nhịp tim

• Một số loại làm tăng nguy cơ đột quỵ rõ rệt
• Máu có thể ứ lại và tạo cục máu đông
• Cục máu đông di chuyển lên não
• Có thể phát hiện bằng bắt mạch và đo điện tim
• Điều trị làm giảm nguy cơ đáng kể

Tự bắt mạch để phát hiện nhịp không đều là việc đơn giản mà bác sĩ có thể hướng dẫn cho người có nguy cơ.

Đái tháo đường

• Làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu
• Kiểm soát đường huyết là một phần phòng ngừa
• Cần theo dõi định kỳ
• Kết hợp với kiểm soát huyết áp và mỡ máu
• Điều trị theo chỉ định của bác sĩ

Với người đái tháo đường, kiểm soát nhiều yếu tố cùng lúc cho hiệu quả cao hơn nhiều so với chỉ tập trung vào đường huyết.

Rối loạn mỡ máu

• Góp phần hình thành mảng xơ vữa
• Thường không có triệu chứng
• Phát hiện bằng xét nghiệm
• Điều trị theo chỉ định
• Kết hợp với thay đổi chế độ ăn

Xét nghiệm mỡ máu là kiểm tra đơn giản mà nhiều người chưa từng làm dù đã ở tuổi cần kiểm tra.

Hút thuốc lá

• Làm tăng nguy cơ rõ rệt
• Bỏ thuốc giảm nguy cơ khá nhanh
• Là biện pháp hiệu quả nhất một người tự làm được
• Có các biện pháp hỗ trợ bỏ thuốc
• Cũng cần tránh khói thuốc thụ động

Trong tất cả những gì có thể làm để phòng đột quỵ, bỏ thuốc lá là việc mang lại lợi ích nhanh và rõ nhất.

Vận động

• Giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết và cân nặng
• Không cần cường độ cao
• Đi bộ đều đặn đã có giá trị
• Duy trì lâu dài quan trọng hơn cường độ
• Bắt đầu từ mức phù hợp với sức khoẻ

Đi bộ nhanh ba mươi phút hầu hết các ngày là mức mà nhiều khuyến nghị đưa ra và nó khả thi với phần lớn người.

Chế độ ăn

• Nhiều rau củ và trái cây
• Cá thay cho một phần thịt đỏ
• Giảm muối
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn
• Hạn chế đường
• Không cần thay đổi đột ngột toàn bộ

Thay đổi dần và giữ được lâu hiệu quả hơn nhiều so với thay đổi triệt để rồi quay về nếp cũ sau vài tuần.

Rượu bia

• Uống nhiều làm tăng nguy cơ
• Ảnh hưởng tới huyết áp
• Hạn chế theo khuyến nghị
• Không có mức nào là hoàn toàn không rủi ro
• Người có bệnh nền cần hỏi bác sĩ

Với người đang dùng một số loại thuốc, rượu bia còn gây tương tác nên cần hỏi rõ bác sĩ hoặc dược sĩ.

Cân nặng và giấc ngủ

• Thừa cân liên quan tới nhiều yếu tố nguy cơ
• Ngưng thở khi ngủ làm tăng nguy cơ
• Ngáy to kèm buồn ngủ ban ngày là dấu hiệu nên khám
• Điều trị ngưng thở khi ngủ có lợi cho tim mạch
• Ngủ đủ và đều đặn

Ngưng thở khi ngủ là yếu tố nguy cơ ít được nghĩ tới nhưng khá phổ biến và điều trị được.

Tầm soát định kỳ

• Huyết áp theo khuyến nghị tuổi
• Đường huyết và mỡ máu
• Kiểm tra nhịp tim
• Người có nguy cơ cao cần theo dõi sát hơn
• Không chờ tới khi có triệu chứng

Phần lớn yếu tố nguy cơ đều im lặng, nên chỉ có tầm soát chủ động mới phát hiện được.

Với người đã từng đột quỵ

• Nguy cơ tái phát cao hơn
• Tuân thủ thuốc dự phòng là bắt buộc
• Kiểm soát chặt các yếu tố nguy cơ
• Tái khám đều đặn
• Không tự ngừng thuốc

Phòng ngừa tái phát có hiệu quả rõ rệt khi được tuân thủ, nên đây là giai đoạn đáng đầu tư nhất.

Cách nghĩ dài hạn

• Phần lớn yếu tố nguy cơ kiểm soát được
• Bắt đầu sớm hiệu quả hơn
• Không cần thay đổi mọi thứ cùng lúc
• Một thay đổi giữ được lâu hơn là năm thay đổi bỏ dở
• Luôn theo hướng dẫn của bác sĩ

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi điều trị và điều chỉnh thuốc phải theo bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp