Nổi mề đay là tình trạng rất phổ biến và phần lớn người từng trải qua ít nhất một lần. Điều quan trọng là phân biệt trường hợp chỉ gây khó chịu với trường hợp cần hành động ngay.
Đặc điểm của mề đay
- Các mảng sẩn phù nổi gờ trên da
- Màu đỏ hoặc nhạt hơn vùng da xung quanh
- Ngứa nhiều
- Có thể xuất hiện và biến mất ở các vị trí khác nhau
- Từng mảng thường tồn tại dưới một ngày
Đặc điểm xuất hiện rồi biến mất rồi nổi ở chỗ khác là dấu hiệu khá đặc trưng của mề đay.
Phù mạch
- Sưng ở lớp sâu hơn của da
- Thường ở môi, mí mắt, bàn tay, bàn chân
- Cảm giác căng tức hơn là ngứa
- Có thể đi kèm mề đay
- Ở lưỡi hoặc cổ họng là tình huống cấp cứu
Phù ở lưỡi hoặc cổ họng có thể làm hẹp đường thở nhanh chóng, nên đây là dấu hiệu tối khẩn.
Khi nào cần gọi cấp cứu
- Khó thở hoặc thở rít
- Sưng lưỡi hoặc cảm giác nghẹn ở cổ
- Khàn tiếng đột ngột
- Chóng mặt hoặc ngất
- Mề đay lan rất nhanh kèm nôn hoặc đau bụng
- Da tái và vã mồ hôi lạnh
Khi mề đay đi cùng bất kỳ triệu chứng nào ở đường thở hoặc tuần hoàn thì đó là phản ứng toàn thân.
Các yếu tố khởi phát thường gặp
- Thức ăn
- Thuốc
- Nhiễm trùng, nhất là ở trẻ em
- Côn trùng đốt
- Nhiệt độ, áp lực lên da hoặc gắng sức ở một số người
- Nhiều trường hợp không tìm ra nguyên nhân
Ở trẻ em, nhiễm trùng thông thường là nguyên nhân gây mề đay phổ biến hơn nhiều so với dị ứng thức ăn.
Mề đay cấp và mạn tính
- Cấp là dưới sáu tuần
- Thường tìm được yếu tố khởi phát
- Mạn tính là trên sáu tuần
- Thường khó xác định nguyên nhân
- Cần được khám chuyên khoa
Mề đay mạn tính ảnh hưởng nhiều tới chất lượng sống và có các hướng điều trị, nên không nên chỉ chịu đựng.
Xử trí với mề đay thông thường
- Tránh yếu tố khởi phát nếu biết
- Chườm mát để giảm ngứa
- Mặc quần áo rộng và mềm
- Tránh nước quá nóng khi tắm
- Tránh gãi làm trầy xước
- Thuốc chống dị ứng theo tư vấn của dược sĩ hoặc bác sĩ
Nước nóng làm ngứa nặng hơn, nên tắm nước mát hơn bình thường thường dễ chịu hơn.
Những gì làm mề đay nặng hơn
- Gãi
- Nóng và ra mồ hôi
- Rượu bia
- Căng thẳng
- Một số thuốc
- Quần áo chật cọ xát
Căng thẳng không gây ra mề đay nhưng nó thường làm tình trạng đang có nặng thêm.
Khi nào cần đi khám
- Mề đay tái diễn nhiều lần
- Kéo dài trên sáu tuần
- Ảnh hưởng nhiều tới giấc ngủ và sinh hoạt
- Kèm sốt hoặc đau khớp
- Kèm sụt cân
- Không đáp ứng với biện pháp thông thường
Mề đay kèm sốt và đau khớp là nhóm triệu chứng cần được đánh giá kỹ hơn vì có thể có nguyên nhân khác.
Ghi nhật ký để tìm nguyên nhân
- Ghi thời điểm xuất hiện
- Ghi đã ăn gì trong vài giờ trước
- Ghi thuốc đã dùng
- Ghi hoạt động và môi trường
- Ghi mức căng thẳng
- Quy luật thường hiện ra sau vài tuần
Nhật ký này giúp bác sĩ rất nhiều vì mề đay thường đã hết vào lúc người bệnh đi khám.
Về thuốc chống dị ứng
- Có nhiều loại với đặc điểm khác nhau
- Một số gây buồn ngủ
- Cần chú ý khi lái xe hoặc vận hành máy
- Hỏi dược sĩ về lựa chọn phù hợp
- Không tự dùng kéo dài mà không đi khám
- Cẩn trọng với trẻ nhỏ và người có bệnh nền
Dùng thuốc chống dị ứng kéo dài mà không tìm nguyên nhân là cách xử lý chỉ che triệu chứng.
Ở trẻ em
- Mề đay rất thường gặp
- Thường sau nhiễm trùng thông thường
- Cha mẹ hay nghĩ ngay tới dị ứng thức ăn
- Không tự kiêng hàng loạt món
- Đi khám nếu tái diễn hoặc kéo dài
- Theo dõi hô hấp là điều quan trọng nhất
Kiêng hàng loạt món vì một lần nổi mề đay có thể làm chế độ ăn của trẻ nghèo đi không cần thiết.
Phù mạch không kèm mề đay
- Có dạng phù mạch xuất hiện mà không ngứa và không có mề đay
- Thường sưng ở môi, mặt hoặc chi
- Có thể tái diễn theo đợt
- Một số trường hợp liên quan tới thuốc đang dùng
- Cần được khám để xác định nguyên nhân
Phù mạch không ngứa và không đáp ứng với thuốc chống dị ứng thông thường là kiểu hình cần được đánh giá riêng.
Nguyên tắc chung
- Mề đay đơn thuần thường không nguy hiểm
- Kèm dấu hiệu hô hấp thì gọi cấp cứu
- Sưng lưỡi hoặc cổ họng là tối khẩn
- Kéo dài thì nên đi khám
- Không tự kiêng khem hàng loạt
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có dấu hiệu khó thở hoặc sưng đường thở hãy gọi cấp cứu ngay.
Câu hỏi thường gặp
Mề đay có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp chỉ gây khó chịu và tự hết. Nguy hiểm khi kèm khó thở, sưng lưỡi hoặc cổ họng, hoặc khi là một phần của phản ứng toàn thân.
Phù mạch là gì?
Là tình trạng sưng ở lớp sâu hơn của da, thường ở môi, mí mắt, bàn tay hoặc bàn chân. Khi xảy ra ở lưỡi hoặc cổ họng thì là tình huống cấp cứu.
Mề đay kéo dài nhiều tuần thì sao?
Mề đay kéo dài trên sáu tuần được coi là mạn tính và nên được khám chuyên khoa để đánh giá và tìm hướng điều trị.
Có nên tự dùng thuốc chống dị ứng không?
Nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, nhất là khi dùng kéo dài hoặc khi đang dùng thuốc khác. Không tự dùng cho trẻ nhỏ mà không có hướng dẫn.