Có những trường hợp một bên tay yếu đi vài phút rồi trở lại bình thường, hoặc nói ngọng một lúc rồi hết. Người ta thở phào và đi ngủ tiếp. Đó là lúc nguy hiểm nhất.
Cơn thoáng qua là gì
- Triệu chứng giống đột quỵ
- Nhưng hồi phục hoàn toàn trong thời gian ngắn
- Thường trong vòng dưới một giờ
- Không để lại di chứng nhìn thấy
- Nhưng là dấu hiệu cảnh báo rất mạnh
Việc hồi phục hoàn toàn làm người ta yên tâm, nhưng nó không nói gì về những gì sắp xảy ra.
Các triệu chứng có thể gặp
- Yếu hoặc tê một bên tay chân
- Méo một bên mặt
- Nói khó hoặc không hiểu lời
- Mất thị lực một bên thoáng qua
- Chóng mặt và mất thăng bằng
- Đều xuất hiện đột ngột
Triệu chứng giống hệt đột quỵ, và trong lúc đang xảy ra thì không thể phân biệt được hai tình huống.
Vì sao đây là cảnh báo quan trọng
- Nguy cơ đột quỵ thật sự tăng rất cao sau đó
- Nguy cơ cao nhất trong những ngày đầu
- Là cơ hội can thiệp trước khi biến cố lớn xảy ra
- Bỏ lỡ cơ hội này thì rất đáng tiếc
- Đây là lý do phải đi cấp cứu ngay
Cơn thoáng qua là một trong số ít tình huống mà y học có thể can thiệp trước khi tổn thương xảy ra.
Vì sao người ta bỏ qua
- Triệu chứng đã hết nên nghĩ không sao
- Ngại đi viện khi đang khoẻ
- Quy cho mệt hoặc thiếu ngủ
- Quy cho tê tay do nằm đè
- Sợ bị coi là làm quá
Tê tay do nằm đè thường lan dần và có cảm giác kiến bò khi hồi phục, khác với yếu đột ngột rồi hết.
Những việc cần làm
- Đi cấp cứu ngay cả khi đã khoẻ lại
- Ghi lại chính xác triệu chứng đã xảy ra
- Ghi lại thời điểm và thời gian kéo dài
- Mang theo danh sách thuốc
- Nêu tiền sử bệnh đầy đủ
- Không tự dùng thuốc trước khi khám
Mô tả chính xác triệu chứng đã qua là thông tin duy nhất bác sĩ có, vì lúc khám mọi thứ đã bình thường.
Bác sĩ sẽ đánh giá những gì
- Xác nhận có phải cơn thoáng qua không
- Tìm nguyên nhân
- Đánh giá các yếu tố nguy cơ
- Kiểm tra nhịp tim và mạch máu
- Bắt đầu biện pháp phòng ngừa
- Có thể cần chụp chiếu và xét nghiệm
Việc tìm nguyên nhân quan trọng vì mỗi nguyên nhân dẫn tới một hướng phòng ngừa khác nhau.
Các nguyên nhân thường gặp
- Mảng xơ vữa ở động mạch
- Cục máu đông từ tim do rối loạn nhịp
- Bệnh mạch máu nhỏ
- Một số nguyên nhân ít gặp hơn
- Xác định nguyên nhân quyết định hướng điều trị
Rối loạn nhịp tim là nguyên nhân có thể phát hiện được và điều trị được hiệu quả nếu tìm ra.
Phòng ngừa sau cơn thoáng qua
- Điều trị theo chỉ định của bác sĩ
- Kiểm soát huyết áp
- Kiểm soát đường huyết nếu có đái tháo đường
- Kiểm soát mỡ máu
- Bỏ thuốc lá
- Không tự ngừng thuốc dự phòng
Bỏ thuốc lá là biện pháp có hiệu quả nhanh và rõ trong việc giảm nguy cơ ở nhóm này.
Kiểm soát huyết áp
- Là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất
- Đo định kỳ theo hướng dẫn
- Dùng thuốc đúng chỉ định
- Không tự ngừng khi thấy huyết áp bình thường
- Giảm muối trong chế độ ăn
- Ghi lại kết quả đo để mang khi tái khám
Huyết áp bình thường khi đang dùng thuốc là kết quả của thuốc chứ không phải dấu hiệu có thể ngừng.
Thay đổi lối sống
- Vận động đều đặn theo khả năng
- Chế độ ăn giảm muối và nhiều rau củ
- Hạn chế rượu bia
- Kiểm soát cân nặng
- Ngủ đủ
- Cả nhà cùng thay đổi thì dễ duy trì
Các thay đổi này vừa giảm nguy cơ đột quỵ vừa có lợi cho tim mạch nói chung.
Theo dõi lâu dài
- Tái khám theo lịch
- Biết các dấu hiệu cần gọi cấp cứu
- Cho người nhà biết các dấu hiệu đó
- Báo ngay nếu có triệu chứng mới
- Không chủ quan vì đã lâu không có gì
Người nhà biết ba dấu hiệu chính của đột quỵ là phần quan trọng trong kế hoạch của người có nguy cơ cao.
Nguyên tắc chung
- Triệu chứng đã hết không có nghĩa là an toàn
- Đi cấp cứu ngay chứ không đặt lịch khám
- Đây là cơ hội phòng ngừa quý giá
- Điều trị sau đó làm giảm nguy cơ rõ rệt
- Không bỏ lỡ lời cảnh báo này
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có triệu chứng nghi ngờ hãy gọi cấp cứu ngay.
Câu hỏi thường gặp
Cơn thoáng qua là gì?
Là tình trạng có các triệu chứng giống đột quỵ nhưng hồi phục hoàn toàn trong thời gian ngắn. Nó là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thật sự rất cao trong thời gian tới.
Đã khoẻ lại rồi thì có cần đi khám không?
Cần đi cấp cứu ngay chứ không phải đặt lịch khám. Nguy cơ đột quỵ thật sự cao nhất trong những ngày đầu sau cơn thoáng qua.
Bác sĩ sẽ làm gì?
Xác định nguyên nhân, đánh giá các yếu tố nguy cơ và bắt đầu biện pháp phòng ngừa phù hợp. Có thể cần chụp chiếu và xét nghiệm.
Có thể phòng ngừa đột quỵ sau đó không?
Có, và đó chính là giá trị của việc phát hiện cơn thoáng qua. Kiểm soát yếu tố nguy cơ và điều trị theo chỉ định làm giảm đáng kể nguy cơ.